Anadolu'daki 1.Dönem Türk Beylikleri

ANADOLU'DA KURULAN BİRİNCİ DÖNEM TÜRK BEYLİKLERİ

Malazgirt Savaşından sonra Büyük Selçuklu komutanlarının Anadolu'ya yaptıkları fetihler sonrasında kurulan beyliklerdir.

İçişlerinde bağımsız olan I. Dönem Türk Beylikleri, dışişlerinde ise Büyük Selçuklu Devletine bağlı kalmışlardır.

1-DANİŞMENTLİLER (1080-1178): 

Sivas, Tokat, Amasya ve Kayseri dolaylarında kurulmuş bir beyliktir.

Danişmentliler, Haçlılara karşı Türkiye Selçuklu Devletiyle ittifak yapmıştır.

Tokat’ta bulunan Yağıbasan Medresesi, Danişmentlilere ait bir mimari eserdir. Yağıbasan Medresesi, Türklerin Anadolu’da kurdukları ilk medresedir.

Amasya’daki Hilafet Gazi Kümbeti’de Danişmentlilere ait mimari yapılardır.

 

2-MENGÜCEKLİLER (1071-1228): 

Erzincan, Kemah, Divriği dolaylarında kurulmuş bir beyliktir.

1985 yılında UNESCO Dünya Mirası listesine alınan Divriği Ulu Cami de, Mengüceklilere ait bir mimari yapıdır.

Sitte Melik Kümbeti’de Mengüceklilere ait bir mimari yapıdır.

 

3-SALTUKLULAR (1072-1202): 

Erzurum merkezli kurulan bir Türk beyliğidir.

Erzurum’da bulunan Üç Kümbet ve Mama Hatun Kümbeti Saltuklulara ait bir mimari yapıdır.

 

4-ARTUKLULAR (1102-1231): ÜÇ KOLDAN MEYDANA GELİR. 

Mardin Artukluları Mardin dolaylarında hüküm sürmüştür: 

Hasankeyf Artukluları: Hasankeyf dolaylarında hüküm sürmüştür:

Harput Artukluları: Diyarbakır dolaylarında hüküm sürmüştür:

• Diyarbakır Ulu Cami, Malabadi Köprüsü (Silvan), Zinciriye Medresesi (Mardin), Mesudiye Medresesi(Mardin),  Babüssür Cami (Mardin), Artuklu Hamamı (Hasankeyf) bu dönemde inşa edilen mimari eserlerdir.

 

Not: Mekanik alanında önemli çalışmalarda bulunan ünlü Fizikçi El Cezeri bu beylik döneminde yaşamıştır

 

5-ÇAKA BEYLİĞİ: 

İzmir dolaylarında kurulan bir beyliktir.

Denizcilikle uğraşan ilk Türk beyliği Çaka Beyliğidir. 

Bu beyliğin kurucusu olan Çaka Bey, Anadolu Selçuklu hükümdarı I. Kılıçarslan tarafından öldürülmüştür. (Türkiye Selçuklu Sultanı I. Kılıçarslan, Çaka Bey’in kızıyla evlidir.)

Çaka Bey’in ölümünden sonra İzmir ve çevresi Bizanslıları kontrolüne girmiştir.

Not: Bitlis merkezli kurulan Dilmaçoğulları ile Ahlat merkezli kurulan Ahlatşahlar da Anadolu’nun Türkleşmesine katkıda bulunan Türk beylikleridir.

Not: Birinci Dönem Türk Beyliklerini tek çatı altında toplayan Türkiye Selçuklu Devleti, Anadolu’da Türk siyasi Birliğini sağlayan ilk devlet olmuştur.

 

ANADOLU'DA KURULAN II. DÖNEM TÜRK BEYLİKLERİ 

Türkiye Selçuklu Devletinin Kösedağ savaşından sonra otoritesini kaybetmesiyle Anadolu’da kurulan beyliklere verilen ad.

AYDINOĞULLARI: İzmir ve Aydın dolaylarında hüküm sürmüş denizci bir beyliktir. II. Murat, bu beyliğe kesin olarak son vermiştir. 

MENTEŞEOĞULLARI: Muğla ve çevresinde hüküm sürmüş denizci bir beyliktir. Fatih Sultan Mehmet, bu beyliğe kesin olarak son vermiştir.

SARUHANOĞULLARI: Manisa ve çevresinde hüküm sürmüştür. Çelebi Mehmet, bu beyliğe kesin olarak son vermiştir.

GERMİYANOĞULLARI: Kütahya ve çevresinde hüküm sürmüştür. I. Murat döneminde topraklarının bir kısmını çeyiz olarak Osmanlı Devletine bırakıldı. I. Mehmet döneminde Vasiyet yoluyla Osmanlıya katılmıştır.

KARESİOĞULLARI: Çanakkale ve Balıkesir dolaylarında hüküm sürmüş denizci bir beyliktir. Bu beyliğin toprakları Orhan Bey döneminde Osmanlıya katıldı, önemli devlet adamları Osmanlı hizmetine girdi ve Karesioğulları Donanması da Osmanlıya bağlandı.

CANDAROĞULLARI (İsfendiyaroğulları): Sinop ve Kastamonu dolaylarında hüküm sürmüş denizci bir beyliktir. Fatih Sultan Mehmet, bu beyliğe kesin olarak son vermiştir.

ERETNA BEYLİĞİ: Sivas ve çevresinde hüküm sürmüş II. Dönem Türk Beyliklerindendir.

EŞREFOĞULLARI: Beyşehir ve Seydişehir dolaylarında hüküm sürmüştür. 

OSMANOĞULLARI: Söğüt (Bilecik) ve Domaniç (Kütahya) dolaylarında kurulmuş II. Dönem Türk Beyliğidir. Osman Bey döneminde Güney Marmara’da birçok yeri ele geçiren bu beylik, Bizanslılarla 1302 yılında yapılan Koyunhisar Savaşından sonra devlete dönüştü. Zamanla güçlenen devlet, Anadolu’daki beylikleri kendi hakimiyeti altına alarak Anadolu’da ikinci kez Türk siyasi Birliğini sağlamıştır. Anadolu’daki Türk siyasi Birliğini sağlayan ilk devlet Türkiye Selçuklu Devletidir.

HAMİTOĞULLARI: Burdur ve Isparta dolaylarında hüküm sürmüştür. Topraklarının bir kısmı I. Murat zamanında parayla satın alındı. Beyliğe, II. Murat kesin olarak son verdi.

TEKEOĞULLARI: Antalya ve civarında hüküm sürmüştür. Yıldırım Beyazıt döneminde bu beyliğe son verilmiştir.

RAMAZANOĞULLARI: Adana ve çevresinde hüküm sürmüştür. Yavuz Sultan Selim döneminde Osmanlı Devletinin egemenliği altına girdi.

DULKADİROĞULLARI: Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Elbistan (Maraş) merkezli kurulmuş olan Anadolu’da kurulan II. Dönem Beyliktir. Yavuz Sultan Selim, Turnadağ Savaşıyla bu beyliğe son vermiştir.

KARAMANOĞULLARI: Konya ve çevresinde hüküm sürmüştür. Türkçe’yi resmi dil kabul etmişler ve kendilerini Anadolu Selçuklu Devletinin mirasçısı olarak kabul etmiştir. Fatih Sultan Mehmet döneminde Osmanlı egemenliğine giren beylik II. Beyazıt döneminde kesin olarak yıkılmıştır.

Not: Anadolu’daki İkinci Dönem Türk Beyliklerini tek çatı altında toplayan Osmanlı Devleti, Anadolu’daki Türk siyasi Birliğini sağladı.