.png)
ÖSYM Nasıl Sorar?
Analiz
📌 İlk Türk-İslam devletleri kültür ve medeniyet tarihi, yalnızca eser–yazar eşleştirmelerinden oluşmaz. ÖSYM bu konuyu; eski Türk devlet geleneğinin İslami kurumlarla nasıl birleştiği, merkez teşkilatındaki divanların görevleri, şer’i ve örfi hukuk ayrımı, ordu sistemleri, eğitim kurumları, bilim insanları ve ekonomik hayat arasındaki ilişkiler üzerinden sorgular.
Bu nedenle kut anlayışı, halifeden menşur alma, hutbe–sikke–nevbet gibi hâkimiyet sembolleri, vezir ve hacibin görevleri, Divan-ı Saltanat ile ona bağlı Divan-ı Arz, Divan-ı İstifa, Divan-ı İşraf ve Divan-ı İnşa, ikta ve gulam sistemi, atabeylik, Nizamiye Medreseleri, vakıflar, kervansaraylar ve darüşşifalar konunun temel kurumlarıdır.
ÖSYM’nin en güçlü çeldiricileri ise Emir-i Dâd–Kadılkudat, Divan-ı Arz–Divan-ı İstifa, ikta–özel mülkiyet, gulam–Türkmen kuvvetleri ve Kutadgu Bilig–Divânu Lugâti’t-Türk ayrımlarında görülür. Yusuf Has Hacib, Kaşgarlı Mahmut, Edip Ahmet Yükneki, Ahmet Yesevi, Biruni, Ömer Hayyam ve Nizamülmülk gibi isimlerin yalnızca eserlerini değil, Türk-İslam kültüründeki işlevlerini de bilmek gerekir.
İlk Türk-İslam Devletleri Kültür ve Medeniyet Analizine Git →Hap Bilgiler
KPSS Tuzakları
Çoktan Seçmeli Sorular
Podcast
Genel Değerlendirme
İlk Türk-İslam Devletleri Kültür ve Medeniyet Tarihi çalışmasında tamamladığın bölümleri ve 16 soruluk testteki performansını buradan kontrol edebilirsin.
Sevgili dostum, bu çalışmada yalnızca kurum adlarını ve eserleri ezberlemedik. ÖSYM’nin ölçtüğü görev–kurum eşleştirmesi yapma, eski Türk geleneği ile İslami uygulamaları ayırma, bir kurumun siyasi, askerî, ekonomik veya hukuki işlevini yorumlama becerilerini geliştirmeyi hedefledik.
Türk-İslam devletlerinde hükümdarlığın meşruiyeti bir yandan eski Türklerdeki kut anlayışına, diğer yandan Abbasi halifesinden alınan menşur ve hil’at gibi İslami onay unsurlarına dayanmıştır. Hutbe okutmak, para bastırmak, nevbet çaldırmak, çetr ve sancak kullanmak hükümdarlığın bağımsızlık ve egemenlik göstergeleri arasında yer alır.
Merkez teşkilatında vezir hükümdardan sonra en yetkili devlet görevlisiyken, Hacibü’l-Hüccab saray görevlilerinin başıdır. Divan-ı Arz askerî, Divan-ı İstifa mali, Divan-ı İşraf denetim, Divan-ı İnşa ise yazışma işlerini yürütür. Emir-i Dâd örfi hukukun, Kadılkudat ise şer’i yargının en yüksek görevlisidir.
İkta sistemi toprağı özel mülkiyete dönüştürmeden vergi gelirinin hizmet karşılığında görevlilere bırakılmasını sağlamıştır. Böylece hazinenin yükü hafiflemiş, taşrada güvenlik ve üretim desteklenmiş, devlete masrafsız asker yetiştirilmiştir. Gulam sistemi ise sarayda özel eğitim alan, hükümdara bağlı profesyonel asker ve yöneticilerin yetiştirilmesine dayanır.
Nizamiye Medreseleri devletin ihtiyaç duyduğu memur, kadı ve âlimleri yetiştirirken Sünni düşünceyi güçlendirmiştir. Kutadgu Bilig siyasetname, Divânu Lugâti’t-Türk sözlük, Atabetü’l-Hakayık ahlak ve öğüt eseri, Divan-ı Hikmet ise tasavvufi bir eserdir. Bu eserlerin yazarlarını ve yazılış amaçlarını birbirinden ayırmak sınavda belirleyicidir.
Soruları yeniden çözerken her kavramın yanına şu soruyu yaz: “Bu kurum hangi ihtiyacı karşılıyor; yönetim, hukuk, ordu, ekonomi, eğitim veya kültür alanlarından hangisine aittir?” Kavramları görevleriyle birlikte öğrendiğinde ÖSYM’nin benzer adlar üzerinden kurduğu çeldiriciler seni kolay kolay yanıltamaz.
Sizin Görüşünüz Bizim İçin Değerli!