.png)
II. Mahmut Dönemi Islahatları ÖSYM’nin Sorabileceği Noktalar
Yeniçeri Ocağının kaldırılmasından nazırlıkların kurulmasına, ilk resmî gazeteden merkezîleşme politikalarına kadar II. Mahmut Dönemi’ni sınav odaklı ve kategoriler hâlinde öğrenin.
II. Mahmut Döneminin Temel Özelliği
II. Mahmut Dönemi, Osmanlı Devleti’nde merkezî otoritenin güçlendirilmeye çalışıldığı, geleneksel kurumların tasfiye edildiği ve Batı tarzı devlet teşkilatına geçişin hızlandığı bir dönemdir.
Bu nedenle ÖSYM, II. Mahmut’u yalnızca yaptığı yeniliklerle değil; yeniliklerin merkezîleşme, modernleşme ve devlet otoritesi üzerindeki etkileriyle birlikte sorabilir.
II. Mahmut’un Yönetim Anlayışı
II. Mahmut, Osmanlı tahtına 1808 yılında çıktı ve 1839 yılına kadar hüküm sürdü. Dönemin başlıca amacı, merkezî yönetimin taşra ve askerî güçler karşısındaki otoritesini yeniden kurmaktı.
Ayanların, Yeniçerilerin ve yerel güçlerin devlet üzerindeki etkisini azaltmaya çalıştı.
Askeriye, eğitim, yönetim, haberleşme ve sağlık alanlarında Batı tarzı kurumlar oluşturdu.
Klasik devlet kurumlarının yerine bakanlık, meclis ve modern memuriyet sisteminin temellerini attı.
Yönetim ve Devlet Teşkilatındaki Yenilikler
Divan sisteminden nazırlıklara geçiş
Klasik Osmanlı yönetim sistemindeki bazı makamlar yeniden düzenlenerek modern bakanlıkların temelleri atıldı.
| Eski kurum veya makam | Yeni düzenleme | Görevi |
|---|---|---|
| Reisülküttaplık | Hariciye Nezareti | Dış işleri |
| Defterdarlık | Maliye Nezareti | Maliye işleri |
| Sadrazamlık | Başvekâlet | Hükûmetin yönetimi |
| Klasik Divan düzeni | Nazırlıklar | Bakanlık sistemi |
Kurulan önemli meclisler
- Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliye: Hukuk, yönetim ve reformlarla ilgili çalışmalar yürüttü.
- Dâr-ı Şûrâ-yı Bâbıâli: Yönetim işlerinde danışma görevi üstlendi.
- Dâr-ı Şûrâ-yı Askerî: Askerî konularla ilgili düzenlemeler yaptı.
Merkezî yönetimi güçlendiren diğer uygulamalar
- Müsadere usulünün kaldırılmasına yönelik düzenlemeler yapıldı.
- Devlet memurlarına maaş bağlandı.
- Memurlar için görev ve kıyafet düzenlemeleri getirildi.
- Taşrada muhtarlık teşkilatı oluşturuldu.
- Memurların kayıt altına alınması için sicil uygulaması geliştirildi.
- Merkezî yönetimin taşradaki denetimi artırıldı.
Yeniçeri Ocağı ve Modern Ordu
Sekban-ı Cedid
Alemdar Mustafa Paşa’nın desteğiyle, Nizam-ı Cedid’e benzer modern bir askerî birlik oluşturuldu. Yeniçeri tepkisi nedeniyle kısa sürede kaldırıldı.
Eşkinci Ocağı
Yeniçeri Ocağının içinde talimli askerlerden oluşacak yeni bir birlik kurulmak istendi. Yeniçerilerin isyan etmesi üzerine uygulama sona erdi.
Vaka-i Hayriye
Yeniçeri Ocağı kaldırıldı. Bu gelişme Osmanlı tarihinde Vaka-i Hayriye, yani “Hayırlı Olay” olarak adlandırıldı.
Asakir-i Mansure-i Muhammediye
Yeniçeri Ocağının yerine Batı tarzında eğitim gören Asakir-i Mansure-i Muhammediye ordusu kuruldu.
Yeniçeri Ocağının kaldırılması → Vaka-i Hayriye
Yerine kurulan ordu → Asakir-i Mansure-i Muhammediye
Modern Eğitim Kurumları ve Basın
Açılan ve geliştirilen okullar
Modern tıp eğitimi vermek ve ordunun hekim ihtiyacını karşılamak amacıyla açıldı.
Modern yöntemlerle eğitim gören subaylar yetiştirmek amacıyla kuruldu.
İlköğretim ile yüksek öğretim arasında eğitim veren modern orta dereceli okulların temelleri atıldı.
Mehterhanenin yerine Batı tarzı askerî ve saray müziği eğitimi veren kurum oluşturuldu.
Basın ve kültür alanındaki yenilikler
- Takvim-i Vekayi, 1831 yılında yayımlanmaya başladı.
- Takvim-i Vekayi, Osmanlı Devleti’nin ilk resmî Türkçe gazetesi olarak kabul edilir.
- Devlet politikalarını ve resmî gelişmeleri halka duyurmak için kullanıldı.
- Avrupa’ya eğitim amacıyla öğrenciler gönderildi.
- Devlet memurlarının yabancı dil öğrenmesi ve tercüman yetiştirilmesi amacıyla Tercüme Odası geliştirildi.
Takvim-i Vekayi → İlk resmî Türkçe gazete
Ceride-i Havadis → İlk yarı resmî gazete
Tercüman-ı Ahval → İlk özel Türkçe gazete
Haberleşme, Sağlık ve Günlük Yaşam
-
👥
1831 Nüfus Sayımı
Osmanlı Devleti’nde modern anlamdaki ilk genel nüfus sayımı gerçekleştirildi. Sayım ağırlıklı olarak erkek nüfusu, askerlik ve vergi kaynaklarını belirlemeyi amaçladı.
-
✉️
Posta Teşkilatı
Merkez ile taşra arasındaki haberleşmeyi hızlandırmak amacıyla modern posta teşkilatı oluşturuldu.
-
⚕️
Karantina Teşkilatı
Salgın hastalıklarla mücadele etmek ve giriş-çıkışları denetlemek için karantina uygulamaları başlatıldı.
-
🏘️
Muhtarlık Teşkilatı
Mahalle ve köy yönetimini düzenlemek, nüfus ve güvenlik işlerini takip etmek amacıyla muhtarlıklar kuruldu.
-
🧥
Kıyafet Düzenlemesi
Asker ve devlet memurlarının kıyafetlerinde değişiklik yapıldı; fes ve pantolon kullanımı yaygınlaştırıldı.
-
🖼️
Padişah Portresi
II. Mahmut kendi portresini devlet dairelerine astırarak geleneksel yönetim anlayışından farklı bir uygulama başlattı.
İsyanlar, Savaşlar ve Dış Sorunlar
Sened-i İttifak – 1808
II. Mahmut’un tahta çıkmasının ardından Alemdar Mustafa Paşa’nın girişimiyle merkezî yönetim ile ayanlar arasında Sened-i İttifak imzalandı.
Bu belgeyle ayanların varlığı fiilen tanınırken ayanlar da padişaha bağlı kalmayı ve devlet emirlerine uymayı kabul etti.
Yunan İsyanı ve Yunanistan’ın bağımsızlığı
- 1821 yılında Mora’da Rum İsyanı başladı.
- Osmanlı Devleti, Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa’dan yardım aldı.
- İngiltere, Fransa ve Rusya isyancıları destekledi.
- 1827’de Osmanlı-Mısır donanması Navarin’de yakıldı.
- 1829 Edirne Antlaşması ile Yunanistan’ın bağımsızlık süreci hızlandı.
- Yunanistan’ın bağımsızlığı 1830’da uluslararası olarak tanındı.
Kavalalı Mehmet Ali Paşa İsyanı
Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa, Mora İsyanı sırasında yaptığı yardımlar karşılığında kendisine vaat edilen toprakların verilmemesi üzerine Osmanlı Devleti’ne karşı isyan etti.
- Osmanlı orduları karşısında başarılı oldu.
- Osmanlı Devleti Rusya’dan yardım istemek zorunda kaldı.
- 1833 Kütahya Antlaşması ile geçici bir uzlaşma sağlandı.
- Rusya ile Hünkâr İskelesi Antlaşması imzalandı.
- Mısır Sorunu uluslararası bir sorun hâline geldi.
- 1839 Nizip Savaşı’nda Osmanlı ordusu yenildi.
II. Mahmut Döneminin Önemli Antlaşmaları
| Tarih | Antlaşma | KPSS açısından önemi |
|---|---|---|
| 1808 | Sened-i İttifak | Merkezî yönetim ile ayanlar arasında imzalandı. |
| 1812 | Bükreş Antlaşması | Sırplara bazı ayrıcalıklar tanındı; Besarabya Rusya’ya bırakıldı. |
| 1829 | Edirne Antlaşması | Yunanistan’ın bağımsızlık sürecinde belirleyici oldu; Sırbistan’ın özerkliği genişledi. |
| 1833 | Kütahya Antlaşması | Kavalalı Mehmet Ali Paşa İsyanı geçici olarak sona erdi. |
| 1833 | Hünkâr İskelesi Antlaşması | Osmanlı-Rus yakınlaşmasını artırdı ve Boğazlar Sorunu’nu uluslararası gündeme taşıdı. |
| 1838 | Balta Limanı Ticaret Antlaşması | İngiliz tüccarlara geniş ekonomik ayrıcalıklar tanındı; Osmanlı ekonomisi dış rekabete daha açık hâle geldi. |
KPSS’de II. Mahmut Nasıl Sorulabilir?
II. Mahmut Dönemi sorularında yalnızca bilgi değil; kurumların amacı, gelişmelerin sonucu ve benzer dönemlerle karşılaştırma da önemlidir.
İlk resmî gazete, ilk nüfus sayımı, posta ve karantina teşkilatı gibi yenilikler sorulabilir.
Hariciye Nezareti, Maliye Nezareti, Meclis-i Vâlâ ve Asakir-i Mansure eşleştirilebilir.
III. Selim, II. Mahmut ve Tanzimat Dönemi yenilikleri birbirine karıştırılarak sorulabilir.
Yeniçeri Ocağının kaldırılmasının modern orduya ve merkezî yönetime etkisi yorumlatılabilir.
Sened-i İttifak, Vaka-i Hayriye, Edirne Antlaşması, Kütahya ve Balta Limanı sıralanabilir.
Yapılan yeniliklerden hareketle merkezîleşme veya Batılılaşma sonucuna ulaşılması istenebilir.
En çok karıştırılan bilgiler
| Kavram | Doğru eşleştirme | Karıştırılan bilgi |
|---|---|---|
| Nizam-ı Cedid | III. Selim | II. Mahmut |
| Sekban-ı Cedid | II. Mahmut | III. Selim |
| Asakir-i Mansure | II. Mahmut | Abdülmecid |
| Takvim-i Vekayi | İlk resmî gazete | İlk özel gazete |
| Tanzimat Fermanı | Abdülmecid Dönemi | II. Mahmut Dönemi |
| Vaka-i Hayriye | Yeniçeri Ocağının kaldırılması | Nizam-ı Cedid’in kurulması |
II. Mahmut Dönemi Hap Bilgiler
II. Mahmut 1808–1839 yılları arasında hüküm sürdü.
Sened-i İttifak 1808 yılında ayanlarla imzalandı.
Sekban-ı Cedid, II. Mahmut döneminde kuruldu.
Yeniçeri Ocağı 1826’da Vaka-i Hayriye ile kaldırıldı.
Asakir-i Mansure-i Muhammediye yeni ordunun adıdır.
Takvim-i Vekayi ilk resmî Türkçe gazetedir.
İlk genel nüfus sayımı 1831 yılında yapıldı.
Hariciye ve Maliye nazırlıklarının temelleri atıldı.
Mekteb-i Tıbbiye ve Mekteb-i Harbiye açıldı.
Muhtarlık, posta ve karantina teşkilatları oluşturuldu.
Yunanistan’ın bağımsızlık süreci bu dönemde tamamlandı.
Kavalalı İsyanı, Mısır Sorunu’nu uluslararasılaştırdı.
KPSS Tarzı Mini Test
1. Aşağıdakilerden hangisi II. Mahmut Dönemi gelişmelerinden biridir?
A) Nizam-ı Cedid’in kurulması
B) Tanzimat Fermanı’nın ilan edilmesi
C) Yeniçeri Ocağının kaldırılması
D) Islahat Fermanı’nın ilan edilmesi
E) Kanun-ı Esasi’nin kabul edilmesi
Doğru cevap: CYeniçeri Ocağı, II. Mahmut Dönemi’nde 1826 yılında Vaka-i Hayriye ile kaldırılmıştır.
2. Aşağıdaki kurum–özellik eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?
A) Takvim-i Vekayi – İlk özel Türkçe gazete
B) Asakir-i Mansure – Yeniçeri Ocağının yerine kurulan ordu
C) Nizam-ı Cedid – II. Mahmut’un kurduğu ilk ordu
D) Tercüman-ı Ahval – İlk resmî gazete
E) Meclis-i Mebusan – II. Mahmut’un danışma meclisi
Doğru cevap: BAsakir-i Mansure-i Muhammediye, Yeniçeri Ocağının kaldırılmasının ardından kurulan modern ordudur.
3. II. Mahmut’un yaptığı düzenlemelerin ortak amacı aşağıdakilerden hangisidir?
A) Yerel yöneticilerin bağımsızlığını artırmak
B) Kapitülasyonları kaldırmak
C) Meşrutiyet yönetimine geçmek
D) Merkezî otoriteyi güçlendirmek
E) Tımar sistemini yeniden yaygınlaştırmak
Doğru cevap: DII. Mahmut’un askerî, idarî ve toplumsal düzenlemelerinin temel amaçlarından biri merkezî otoriteyi güçlendirmektir.
Sizin Görüşünüz Bizim İçin Değerli!