KPSS'nin vazgeçilmez konusu: altı temel ilkenin anlamı, bütünleyici ilkeler ve her inkılabın hangi ilkeyle ilişkili olduğunu gösteren eşleştirme tabloları.
Atatürk ilkeleri, Türkiye Cumhuriyeti'nin siyasi, toplumsal ve ekonomik yapısını belirleyen temel düşüncelerdir. Altı temel ilke 1931'de Cumhuriyet Halk Fırkası programına, 1937'de ise anayasaya girdi. KPSS'de bu konu çoğunlukla "verilen inkılap hangi ilkeyle doğrudan ilişkilidir?" şeklinde sorulur. Bir inkılabın birden fazla ilkeyle ilişkili olabileceğini, ama sorunun genellikle en doğrudan ilişkiyi aradığını unutma.
1. Altı Temel İlke
| Anlamı | |
|---|---|
| Cumhuriyetçilik | Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu, yöneticilerin seçimle belirlendiği yönetim biçimini benimsemektir. |
| Milliyetçilik | Ortak dil, kültür, tarih ve ülkü etrafında birleşen Türk milletinin birliğini ve bağımsızlığını esas alır. Irkçı değil, birleştirici ve barışçıdır. |
| Halkçılık | Hiçbir kişiye, aileye ya da sınıfa ayrıcalık tanınmaması, herkesin kanun önünde eşit olmasıdır. |
| Devletçilik | Özel sektörün yetersiz kaldığı alanlarda devletin ekonomik yatırım yapmasıdır; özel girişimi ortadan kaldırmaz. |
| Laiklik | Din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması, din ve vicdan özgürlüğünün güvence altına alınmasıdır. |
| İnkılapçılık | Yapılan inkılapları korumak ve çağın gereklerine göre gerekli yenilikleri yapmaktır. |
Atatürk ilkelerinin ortak özellikleri: akla ve bilime dayanır, millîdir, dinamiktir ve birbirini tamamlayan bir bütündür.
2. İlke ve İnkılap Eşleştirmesi
| Doğrudan ilişkili inkılaplar | |
|---|---|
| Cumhuriyetçilik | Saltanatın kaldırılması, Cumhuriyet'in ilanı, çok partili hayata geçiş denemeleri, kadınlara siyasal haklar |
| Milliyetçilik | Türk Tarih ve Türk Dil kurumları, Kabotaj Kanunu, Soyadı Kanunu, İzmir İktisat Kongresi |
| Halkçılık | Aşarın kaldırılması, lakap ve unvanların kaldırılması, Türk Medeni Kanunu, Halkevleri, kadınlara siyasal haklar |
| Devletçilik | Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı, Sümerbank, Etibank, demiryollarının millîleştirilmesi |
| Laiklik | Halifeliğin kaldırılması, Tevhid-i Tedrisat, Şer'iye ve Evkaf Vekâleti'nin kaldırılması, tekke ve zaviyelerin kapatılması, 1928 anayasa değişikliği, Türk Medeni Kanunu |
| İnkılapçılık | Bütün inkılapların korunması ve sürdürülmesi |
Kadınlara siyasal hakların verilmesi hem cumhuriyetçilik hem halkçılık ile; Türk Medeni Kanunu hem laiklik hem halkçılık ile ilişkilidir. Soruda "eşitlik" vurgusu varsa halkçılık, "din-devlet ayrımı" vurgusu varsa laiklik doğru cevaptır.
3. Bütünleyici İlkeler
Temel ilkeleri tamamlayan ve onların uygulanmasını destekleyen ilkelerdir.
| Açıklama | |
|---|---|
| Millî egemenlik | Yönetme yetkisinin millete ait olmasıdır. |
| Millî bağımsızlık | Devletin siyasi, askerî, ekonomik ve kültürel alanlarda tam bağımsız olmasıdır. |
| Millî birlik ve beraberlik | Toplumun ortak değerler etrafında dayanışma içinde olmasıdır. |
| Yurtta sulh, cihanda sulh | Ülke içinde ve dünyada barışın korunmasıdır; Atatürk dönemi dış politikasının temelidir. |
| Çağdaşlaşma | Türk toplumunun çağdaş uygarlık düzeyine ulaşmasıdır. |
| Bilimsellik ve akılcılık | Her alanda aklın ve bilimin rehber alınmasıdır. |
| İnsan ve insanlık sevgisi | İnsana ve insan haklarına saygının esas alınmasıdır. |
4. İlkelerin Doğru Yorumlanması
Cumhuriyetçilik ve demokrasi
Cumhuriyetçilik, millî egemenliğin en uygun yönetim biçimidir. Atatürk döneminde çok partili hayata geçiş denemeleri (1924 ve 1930) bu ilkenin demokrasiyle ilişkisini gösterir.
Laiklik
- Din ve devlet işlerinin ayrılması
- Din ve vicdan özgürlüğü
- Eğitim ve hukukun dine değil akla ve bilime dayanması
- Dinin siyasete alet edilmemesi
Milliyetçilik
Atatürk milliyetçiliği; ırk esasına değil, ortak kültür, dil, tarih ve ülküye dayanır. Kendini Türk milletinden hisseden herkesi kapsar; başka milletlerin haklarına saygılıdır ve barışçıdır.
Devletçilik
Devletçilik, özel girişimi ortadan kaldırmayı değil, onun yetersiz kaldığı alanlarda devletin yatırım yapmasını öngörür. Bu nedenle karma ekonomi anlayışına dayanır.
5. KPSS'de Dikkat Edilecekler
- Altı ilke 1931'de parti programına, 1937'de anayasaya girdi.
- Halkçılık eşitlik, laiklik din-devlet ayrımı, milliyetçilik millî kimlik ve bağımsızlık vurgusuyla tanınır.
- Devletçilik özel girişimi yok saymaz; karma ekonomidir.
- İnkılapçılık ilkeleri korur ve dinamik kılar.
- Yurtta sulh, cihanda sulh dış politikanın temel ilkesidir.
Cumhuriyetçilik → seçim · Milliyetçilik → millî kimlik · Halkçılık → eşitlik · Devletçilik → devlet yatırımı · Laiklik → din-devlet ayrımı · İnkılapçılık → korumak ve yenilemek.
Okuduklarını hemen test et. Çözümlü sorularla eksiklerini gör, yanlışların otomatik olarak kaydedilsin.