Düzenli ordunun kuruluşundan Sakarya Meydan Muharebesi'ne: Batı Cephesi'nde İnönü zaferleri, Kütahya-Eskişehir geri çekilişi, Tekalif-i Milliye emirleri ve Sakarya'nın sonuçları.
Batı Cephesi, Kurtuluş Savaşı'nın Yunanlara karşı yürütülen ve en uzun süren cephesidir. Kuvâ-yı Millîye'nin Yunan ilerleyişini durduramaması üzerine düzenli ordu kuruldu. Düzenli ordu İnönü'de ilk zaferlerini kazandı, Kütahya-Eskişehir'de geri çekildi ve Sakarya'da savaşın dönüm noktası olan zaferi elde etti. KPSS'de her muharebenin siyasi sonuçları çok sık sorulur.
1. Düzenli Ordu ve I. İnönü
1920 yazında Yunan ordusu Batı Anadolu'da hızla ilerleyerek Bursa, Balıkesir ve Uşak'ı aldı. Kuvâ-yı Millîye'nin disiplinsiz yapısı bu ilerleyişi durdurmaya yetmedi. TBMM, 1920 sonlarında düzenli orduya geçilmesine karar verdi. Bu karara uymak istemeyen Çerkez Ethem isyan etti.
I. İnönü Muharebesi (Ocak 1921)
İsmet Bey komutasındaki düzenli ordu, Yunan ordusunu İnönü'de durdurdu. Bu, düzenli ordunun ilk zaferidir.
- Çerkez Ethem isyanı bastırıldı.Çerkez Ethem Yunanlara sığındı.
- Teşkilat-ı Esasiye Kanunu kabul edildi (20 Ocak 1921).
- İtilaf Devletleri Londra Konferansı'nı topladı.TBMM temsilcileri de konferansa çağrıldı; bu, TBMM'nin uluslararası alanda fiilen tanınmasıdır.
- Afganistan ile dostluk antlaşması imzalandı.TBMM'yi tanıyan ilk Müslüman devlet Afganistan'dır.
- İstiklal Marşı kabul edildi (12 Mart 1921).
2. Londra Konferansı ve II. İnönü
İtilaf Devletleri, Sevr'i bazı değişikliklerle kabul ettirmek için Şubat-Mart 1921'de Londra'da bir konferans topladı. Konferansa İstanbul Hükümeti'nin yanı sıra TBMM temsilcileri de çağrıldı. TBMM heyeti Misak-ı Millî'yi temel aldığı için konferanstan sonuç çıkmadı.
II. İnönü Muharebesi (Mart-Nisan 1921)
Londra Konferansı'nın ardından yeniden saldıran Yunan ordusu II. İnönü'de de yenildi. Mustafa Kemal, İsmet Paşa'ya çektiği telgrafta bu zaferin yalnızca düşmanı değil, milletin kötü talihini de yendiğini belirtti.
- İtalyanlar Anadolu'dan çekilmeye başladı.
- Fransa ile görüşmeler başladı.
- TBMM'ye ve orduya güven arttı.
3. Kütahya-Eskişehir, Başkomutanlık ve Tekalif-i Milliye
Temmuz 1921'de Yunan ordusu büyük bir taarruza geçti. Kütahya-Eskişehir muharebelerinde yenilen Türk ordusu, Mustafa Kemal'in emriyle Sakarya Nehri'nin doğusuna çekildi. Amaç, orduyu toparlamak için zaman kazanmak ve Yunan ordusunu ikmal merkezlerinden uzaklaştırmaktı.
Başkomutanlık Kanunu (5 Ağustos 1921)
TBMM'de yaşanan tartışmalar üzerine Mustafa Kemal, meclisin yetkilerini kullanmak şartıyla üç ay süreyle Başkomutan oldu. Bu yetki daha sonra birkaç kez uzatıldı.
Tekalif-i Milliye Emirleri (7-8 Ağustos 1921)
Ordunun ihtiyaçlarını karşılamak için halktan yardım istenmesini düzenleyen emirlerdir.
- Halkın elindeki silah ve cephane orduya teslim edilecekti.
- Her aile orduya bir kat çamaşır, bir çift çorap ve bir çift çarık verecekti.
- Tüccarların ve halkın elindeki gıda, giyecek ve bazı malların belirli bir oranı orduya verilecekti.
- Taşıma araçlarının bir kısmı ordunun hizmetine verilecekti.
Tekalif-i Milliye, Kurtuluş Savaşı'nın bir topyekûn millet savaşı olduğunu gösterir. Aynı dönemde, savaşın en zor günlerinde Ankara'da Maarif Kongresi toplanarak millî eğitim politikası tartışıldı.
4. Sakarya Meydan Muharebesi
23 Ağustos – 13 Eylül 1921 tarihleri arasında 22 gün 22 gece süren Sakarya Meydan Muharebesi'ni Türk ordusu kazandı. Mustafa Kemal bu savaşta, savunmanın bir hatta değil, bütün vatan topraklarında yapılacağını ifade eden ünlü emrini verdi.
Sonuçları
- Türk ordusu savunmadan saldırıya geçti; Yunanlar bir daha taarruz edemedi.
- 1683 II. Viyana Kuşatması'ndan beri süren geri çekilme sona erdi.
- TBMM, Mustafa Kemal'e Mareşal rütbesi ve Gazi unvanı verdi.
- Kars Antlaşması (Ekim 1921) ve Ankara Antlaşması (Ekim 1921) imzalandı.
- İngiltere, TBMM'ye karşı tutumunu yumuşattı.Malta sürgünlerinin bırakılması için esir değişimi yapıldı.
| Önemli sonuç | |
|---|---|
| I. İnönü | Düzenli ordunun ilk zaferi; Londra Konferansı; Teşkilat-ı Esasiye |
| II. İnönü | İtalya'nın çekilmeye başlaması; TBMM'ye güvenin artması |
| Kütahya-Eskişehir | Geri çekilme; Başkomutanlık Kanunu; Tekalif-i Milliye |
| Sakarya | Taarruza geçiş; Mareşal ve Gazi unvanı; Kars ve Ankara antlaşmaları |
5. KPSS'de Dikkat Edilecekler
- Düzenli ordunun ilk zaferi I. İnönü'dür.
- Londra Konferansı, TBMM'nin uluslararası alanda fiilen tanınmasıdır.
- TBMM'yi tanıyan ilk Müslüman devlet Afganistan'dır.
- Başkomutanlık Kanunu ve Tekalif-i Milliye Kütahya-Eskişehir yenilgisinden sonradır.
- Mareşal rütbesi ve Gazi unvanı Sakarya'dan sonra verildi.
I. İnönü → ilk zafer + Londra. II. İnönü → İtalya çekildi. Kütahya-Eskişehir → geri çekilme + Başkomutanlık + Tekalif-i Milliye.
Sakarya → taarruz dönemi, Gazi ve Mareşal.
Okuduklarını hemen test et. Çözümlü sorularla eksiklerini gör, yanlışların otomatik olarak kaydedilsin.