buyuk-selcuklu-devleti-kpss

KPSS TARİH · KONU ÖZETİ

Oğuzların Kınık boyundan dünya gücüne: Dandanakan'la kurulan, Bağdat'ta İslam dünyasının liderliğini üstlenen, Malazgirt'le Anadolu'nun kapılarını açan Büyük Selçuklu Devleti.

İlk Türk-İslam Devletleri ≈ 4 dk okuma

Büyük Selçuklu Devleti, Oğuzların Kınık boyuna mensup Selçuklular tarafından kuruldu. Kısa sürede Orta Asya'dan Anadolu'ya uzanan bir imparatorluğa dönüştü; Abbasi halifesini koruyarak İslam dünyasının siyasi liderliğini üstlendi. Malazgirt Zaferi ile de Anadolu'nun Türk yurdu olmasının yolunu açtı. KPSS'de savaşlar, hükümdarlar ve yıkılış nedenleri sık sorulur.

1. Selçukluların Ortaya Çıkışı ve Kuruluş

Selçukluların atası Selçuk Bey, Oğuz Yabgu Devleti'nde subaşı olarak görev yaptı. Daha sonra boyu ile birlikte Cend şehrine göç ederek İslamiyet'i kabul etti. Selçuk Bey'den sonra torunları Tuğrul ve Çağrı beyler Selçukluların liderliğini üstlendi.

  • 1035Nesa Savaşı: Gaznelilere karşı ilk büyük başarı
  • 1040Dandanakan Savaşı: Büyük Selçuklu Devleti kuruldu
  • 1048Pasinler Savaşı: Bizans ile ilk savaş
  • 1055Tuğrul Bey'in Bağdat seferi
  • 1071Malazgirt Zaferi
  • 1141Katvan Savaşı: Karahitaylara yenilgi
  • 1157Sultan Sencer'in ölümü ve yıkılış
HAP BİLGİ

Dandanakan Savaşı'ndan sonra toplanan kurultayda Tuğrul Bey hükümdar ilan edildi ve durum bir fetihname ile Abbasi halifesine bildirildi.

Reklam

2. Tuğrul Bey, Alparslan ve Melikşah

Tuğrul Bey (1040–1063)

  1. Pasinler Savaşı (1048)Bizans-Gürcü ordusu yenildi; Bizans ile yapılan ilk savaştır.
  2. Bağdat seferi (1055)Halifeyi baskı altında tutan Şii Büveyhoğulları'na son verildi.
  3. Halifenin Fatımi tehdidinden kurtarılmasıHalife tarafından "Doğunun ve Batının Sultanı" unvanı verildi; İslam dünyasının siyasi liderliği Türklere geçti.

Alparslan (1063–1072)

Alparslan, 26 Ağustos 1071'de Bizans İmparatoru Romen Diyojen'i Malazgirt'te yendi. Bu zaferle Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı ve Anadolu'ya Türk göçleri hızlandı. Alparslan'ın veziri Nizamülmülk, Nizamiye medreselerini kurarak eğitim alanında büyük bir adım attı.

Melikşah (1072–1092)

  1. Devlet en geniş sınırlarına ulaştı; başkent İsfahan oldu.
  2. Ömer Hayyam başkanlığındaki heyete Celali Takvimi hazırlatıldı.
  3. Anadolu'da Süleyman Şah'ın kurduğu Türkiye Selçuklu Devleti gelişti.
  4. Batıniler (Hasan Sabbah) güçlendi; vezir Nizamülmülk 1092'de onlar tarafından öldürüldü.
Reklam

3. Karışıklık Dönemi ve Sultan Sencer

Melikşah'ın ölümünden sonra şehzadeler arasında taht kavgaları başladı. Bu dönemde Haçlı Seferleri (1096) başladığı hâlde Büyük Selçuklu, iç karışıklıklar nedeniyle Haçlılara etkili bir müdahalede bulunamadı.

Sultan Sencer (1118–1157)

  1. Devletin son güçlü hükümdarıdır.
  2. Katvan Savaşı (1141)Karahitaylara yenildi; bu yenilgiyle Maveraünnehir elden çıktı.
  3. Oğuz İsyanı (1153)Ağır vergilere tepki gösteren Oğuzlar isyan etti; Sencer esir düştü.

Sultan Sencer'in 1157'de ölümüyle Büyük Selçuklu Devleti yıkıldı. Devletin yerinde Irak, Kirman, Suriye ve Türkiye Selçukluları gibi kollar ile atabeylikler varlığını sürdürdü.

4. Yıkılış Nedenleri

  1. Taht kavgalarıÜlkenin hanedanın ortak malı sayılması, şehzadeler arasında sürekli mücadeleye yol açtı.
  2. Melik ve atabeylerin güçlenmesiMerkezî otorite zayıfladı; atabeylikler bağımsız hareket etmeye başladı.
  3. Batıni faaliyetleriDevlet adamlarına yönelik suikastler devlet düzenini sarstı.
  4. Haçlı SeferleriDevletin batıdaki topraklarında büyük kayıplara yol açtı.
  5. Katvan yenilgisi ve Oğuz İsyanıDoğudaki toprakların kaybı ve Sencer'in esir düşmesi yıkılışı hızlandırdı.
HAP BİLGİ

Atabey, melik denilen şehzadeleri yetiştirmekle görevli devlet adamıdır. Merkezî otorite zayıflayınca atabeyler yönettikleri bölgelerde atabeylikler kurdu. Musul, Halep ve Şam'daki atabeylikler Haçlılara karşı mücadelede önemli rol oynadı.

Reklam

5. KPSS'de Dikkat Edilecekler

EN ÇOK KARIŞTIRILANLAR
  • Pasinler (1048) Bizans ile ilk savaş; Malazgirt (1071) Anadolu'nun kapılarını açan zaferdir.
  • Dandanakan Gaznelilere, Katvan Karahitaylara karşı yapıldı; ilki zafer, ikincisi yenilgidir.
  • "Doğunun ve Batının Sultanı" unvanı Tuğrul Bey'e verildi.
  • Celali Takvimi Melikşah döneminde, Nizamiye medreseleri Alparslan döneminde Nizamülmülk tarafından kuruldu.
AKILDA KALSIN

Tuğrul → Dandanakan, Bağdat, halifenin koruyucusu.
Alparslan → Malazgirt. Melikşah → en geniş sınır, Celali Takvimi. Sencer → Katvan, yıkılış.

KONUYU PEKİŞTİR
İlk Türk-İslam Devletleri Soruları

Okuduklarını hemen test et. Çözümlü sorularla eksiklerini gör, yanlışların otomatik olarak kaydedilsin.

10 Soru Çöz Başarı Durumunu Gör