Kurtuluş Savaşı'nın zaferle sonuçlanması: Büyük Taarruz, Mudanya Ateşkes Antlaşması ve yeni Türk devletinin bağımsızlığını dünyaya kabul ettiren Lozan Antlaşması.
Sakarya'dan sonra bir yıl boyunca hazırlanan Türk ordusu, 26 Ağustos 1922'de Büyük Taarruz'u başlattı ve kısa sürede Batı Anadolu'yu kurtardı. Mudanya Ateşkesi ile savaşın askerî aşaması, Lozan Antlaşması ile de siyasi aşaması tamamlandı. KPSS'de Lozan'ın maddeleri, çözülemeyen sorunları ve Misak-ı Millî ile karşılaştırması en çok sorulan konular arasındadır.
1. Büyük Taarruz (1922)
Büyük Taarruz, 26 Ağustos 1922'de Kocatepe'den başladı. 30 Ağustos'ta Dumlupınar'da yapılan Başkomutanlık Meydan Muharebesi ile Yunan ordusunun ana kuvvetleri yok edildi. Mustafa Kemal, orduya ilk hedefin Akdeniz olduğunu bildiren emrini verdi. 9 Eylül 1922'de İzmir kurtarıldı ve kısa süre içinde Batı Anadolu tamamen Yunan işgalinden temizlendi.
30 Ağustos, Başkomutanlık Meydan Muharebesi'nin yıl dönümü olarak Zafer Bayramı olarak kutlanır.
2. Mudanya Ateşkes Antlaşması
Büyük Taarruz'dan sonra İngiltere'nin önerisiyle ateşkes görüşmeleri Mudanya'da yapıldı. TBMM'yi İsmet Paşa temsil etti. Antlaşma 11 Ekim 1922'de imzalandı.
- Doğu Trakya, Meriç Nehri'ne kadar, Edirne dahil olmak üzere savaşsız olarak Türkiye'ye bırakılacaktı.
- İstanbul ve Boğazların yönetimi TBMM'ye bırakılacak, barış imzalanana kadar İtilaf askerleri İstanbul'da kalacaktı.
- Barış imzalanana kadar TBMM, Doğu Trakya'da sınırlı sayıda jandarma bulunduracaktı.
- Kurtuluş Savaşı'nın askerî aşaması sona erdi, siyasi aşaması başladı.
- İstanbul, Boğazlar ve Doğu Trakya savaşılmadan diplomasiyle kurtarıldı.
- Osmanlı Devleti'nin hukuken sona ermesinin yolu açıldı.
- Mondros Ateşkesi'nin yerini aldı.
3. Lozan Barış Konferansı ve Antlaşması
İtilaf Devletleri, barış konferansına hem TBMM'yi hem de İstanbul Hükümeti'ni çağırdı. Bu ikili temsilin önüne geçmek için TBMM 1 Kasım 1922'de saltanatı kaldırdı. Konferans 20 Kasım 1922'de başladı. Türk heyetine İsmet Paşa başkanlık etti. Kapitülasyonlar, borçlar ve Musul konularında anlaşılamaması nedeniyle görüşmeler Şubat 1923'te kesildi, Nisan'da yeniden başladı ve antlaşma 24 Temmuz 1923'te imzalandı.
| Karar | |
|---|---|
| Sınırlar | Yunanistan sınırı Meriç Nehri oldu; Karaağaç Türkiye'ye bırakıldı. Suriye sınırı Ankara Antlaşması'ndaki gibi kabul edildi. Irak sınırı (Musul) için İngiltere ile ayrıca görüşülmesi kararlaştırıldı. |
| Adalar | Gökçeada ve Bozcaada Türkiye'ye; diğer Ege adaları Yunanistan'a; On İki Ada İtalya'ya bırakıldı. |
| Kapitülasyonlar | Tamamen kaldırıldı. |
| Borçlar | Osmanlı borçları, Osmanlı'dan ayrılan devletler arasında paylaştırıldı; Türkiye payını taksitlerle ödeyecekti. |
| Azınlıklar | Gayrimüslimler azınlık sayıldı ve Türk vatandaşı kabul edildi. Türkiye'deki Rumlarla Yunanistan'daki Türkler arasında nüfus mübadelesi yapılacaktı. |
| Boğazlar | Başkanı Türk olan uluslararası bir komisyon tarafından yönetilecek, iki yakası askerden arındırılacaktı. |
| Savaş tazminatı | Yunanistan'a Karaağaç'ın verilmesi karşılığında Türkiye tazminat isteğinden vazgeçti. |
4. Çözülemeyen Sorunlar ve Lozan'ın Önemi
| Çözüm | |
|---|---|
| Musul | 1926 Ankara Antlaşması ile Irak'a (İngiliz mandası) bırakıldı. |
| Hatay | Lozan'da gündeme gelmedi; 1939'da anavatana katıldı. |
| Boğazlar | 1936 Montrö Sözleşmesi ile Türkiye'nin egemenliğine bırakıldı. |
| Nüfus mübadelesi | Uygulamada ortaya çıkan sorunlar 1930 Ankara Antlaşması ile çözüldü. |
Lozan'ın önemi
- Yeni Türk devletinin bağımsızlığı uluslararası alanda tanındı.
- Sevr geçersiz hâle geldi.
- Kapitülasyonlar kaldırılarak tam bağımsızlık sağlandı.
- Misak-ı Millî büyük ölçüde gerçekleştirildi.Batum, Batı Trakya, Musul ve Ege adalarının çoğu Misak-ı Millî'den verilen tavizlerdir.
- Cumhuriyet'in ilanına zemin hazırladı.
Lozan'dan sonra İtilaf askerleri İstanbul'dan çekildi; Türk ordusu 6 Ekim 1923'te İstanbul'a girdi. 13 Ekim 1923'te Ankara başkent oldu ve 29 Ekim 1923'te Cumhuriyet ilan edildi.
5. KPSS'de Dikkat Edilecekler
- Mudanya savaşın askerî, Lozan siyasi aşamasını bitirdi.
- Saltanatın kaldırılması Lozan'a ikili davet yapılması üzerine gerçekleşti (1 Kasım 1922).
- Lozan'da çözülemeyen sorunlar: Musul, Boğazlar ve nüfus mübadelesinin uygulanması; Hatay ise Lozan'da ele alınmadı.
- Kapitülasyonlar Lozan'da tamamen kaldırıldı.
- Gökçeada ve Bozcaada Türkiye'de kaldı; On İki Ada İtalya'ya bırakıldı.
26 Ağustos 1922 Büyük Taarruz → 30 Ağustos Zafer → 9 Eylül İzmir → 11 Ekim Mudanya → 1 Kasım saltanat kalktı → 24 Temmuz 1923 Lozan.
Okuduklarını hemen test et. Çözümlü sorularla eksiklerini gör, yanlışların otomatik olarak kaydedilsin.