Kurtuluş Savaşı'nın ilk başarıları: Doğu Cephesi'nde Ermenilere karşı kazanılan zafer, Gümrü, Moskova ve Kars antlaşmaları ile Güney'de Kuvâ-yı Millîye'nin direnişi ve Ankara Antlaşması.
Kurtuluş Savaşı'nda Doğu'da Ermenilere, Güney'de Fransızlara karşı mücadele edildi. Doğu Cephesi, TBMM'nin ilk askerî ve siyasi başarısını getirdi. Güney Cephesi ise düzenli ordu olmadan, yalnızca halkın direnişiyle kazanıldı. KPSS'de bu cephelerde imzalanan antlaşmalar ve "ilk"leri çok sık sorulur.
1. Doğu Cephesi ve Gümrü Antlaşması
Sevr'in Doğu Anadolu'da bir Ermeni devleti kurulmasını öngörmesi ve Ermenilerin saldırıları üzerine Kâzım Karabekir Paşa komutasındaki ordu 1920 sonbaharında harekete geçti. Sarıkamış, Kars ve Gümrü alındı.
Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920)
- TBMM'nin imzaladığı ilk uluslararası antlaşmadır.
- Kars ve çevresi Türkiye'de kaldı.
- Ermenistan, Sevr'den vazgeçtiğini kabul etti.Böylece Sevr'in Ermeni devletiyle ilgili maddesi geçersiz hâle geldi.
- TBMM'nin ilk askerî ve siyasi başarısıdır.
- Doğu'daki birlikler Batı Cephesi'ne kaydırılabildi.
- Sovyet Rusya ile sınır komşusu olundu; buradan yardım alma imkânı doğdu.
2. Moskova ve Kars Antlaşmaları
| Tarih | Önemi | |
|---|---|---|
| Moskova Antlaşması (Sovyet Rusya) | 16 Mart 1921 | Misak-ı Millî'yi tanıyan ilk büyük devlettir. Kars ve Ardahan Türkiye'de kaldı; Batum Gürcistan'a bırakıldı. Kapitülasyonların kaldırılması kabul edildi. |
| Kars Antlaşması (Kafkas cumhuriyetleri) | 13 Ekim 1921 | Moskova Antlaşması'nın Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan tarafından onaylanmasıdır. Türkiye'nin doğu sınırı bugünkü hâliyle kesinleşti. |
Moskova Antlaşması'nda Batum'un Gürcistan'a bırakılması, Misak-ı Millî'den verilen ilk taviz olarak kabul edilir.
3. Güney Cephesi
Güney'de Fransızlara ve onlarla birlikte hareket eden Ermeni birliklerine karşı düzenli ordu kurulmadan, yalnızca Kuvâ-yı Millîye ile savaşıldı.
| Öne çıkan olay | |
|---|---|
| Maraş | Sütçü İmam'ın başlattığı direniş sonucunda Fransızlar Şubat 1920'de şehirden çekildi. |
| Urfa | Halkın direnişiyle Fransızlar Nisan 1920'de şehri terk etti. |
| Antep | Şahin Bey'in önderliğinde yaklaşık bir yıl direnildi; şehre TBMM tarafından "Gazi" unvanı verildi. |
Bu direnişlerden dolayı Maraş'a Kahraman, Antep'e Gazi ve Urfa'ya Şanlı unvanları verildi.
4. Ankara Antlaşması (1921)
Sakarya Zaferi'nden sonra Fransa, TBMM ile anlaşma yoluna gitti. 20 Ekim 1921'de imzalanan Ankara Antlaşması ile Güney Cephesi resmen kapandı.
- Fransa, Hatay dışında Güney Anadolu'dan çekildi.Hatay için özel bir yönetim kurulması, Türkçenin resmî dil olarak kullanılması kararlaştırıldı.
- Fransa TBMM'yi tanıdı.TBMM'yi tanıyan ilk İtilaf devletidir.
- İtilaf bloğu dağılmaya başladı.
- Güney'deki birlikler Batı Cephesi'ne kaydırıldı.
Ankara Antlaşması'nın Hatay ile ilgili maddeleri, Hatay'ın 1939'da anavatana katılmasında hukuki dayanak oldu.
5. KPSS'de Dikkat Edilecekler
- TBMM'nin ilk uluslararası antlaşması Gümrü Antlaşması'dır.
- Misak-ı Millî'yi tanıyan ilk büyük devlet Sovyet Rusya'dır (Moskova).
- TBMM'yi tanıyan ilk İtilaf devleti Fransa'dır (Ankara Antlaşması).
- Misak-ı Millî'den ilk taviz Batum'dur.
- Güney Cephesi'nde düzenli ordu yoktu; mücadele Kuvâ-yı Millîye ile yapıldı.
- Doğu sınırını kesinleştiren antlaşma Kars'tır.
Doğu → Kâzım Karabekir → Gümrü (ilk antlaşma) → Moskova (Batum taviz) → Kars (doğu sınırı).
Güney → Kuvâ-yı Millîye → Ankara (Fransa, ilk İtilaf tanıması).
Okuduklarını hemen test et. Çözümlü sorularla eksiklerini gör, yanlışların otomatik olarak kaydedilsin.