1453'te bir çağı kapatıp yenisini açan fetih: İstanbul'un fethinin nedenleri, hazırlıkları, sonuçları ve Fatih Sultan Mehmet'in imparatorluğu kuran diğer fetihleri ile iç düzenlemeleri.
Fatih Sultan Mehmet, 29 Mayıs 1453'te İstanbul'u fethederek Bizans İmparatorluğu'na son verdi. Bu fetihle Osmanlı Beyliği bir imparatorluğa dönüştü. Fatih, Balkanlarda, Karadeniz'de ve Anadolu'da yaptığı fetihlerle devletin sınırlarını genişletti; kanunnamesi ile de devlet yapısını yeniden düzenledi. KPSS'de fethin sonuçları ve Fatih'in merkeziyetçi düzenlemeleri sık sorulur.
1. İstanbul'un Fethinin Nedenleri ve Hazırlıklar
- Anadolu ve Rumeli arasındaki toprak bütünlüğünü sağlamakBizans, Osmanlı topraklarını ikiye ayırıyordu.
- Bizans'ın Haçlıları kışkırtması ve Osmanlı şehzadelerini kullanması
- Hz. Muhammed'in İstanbul'un fethini müjdeleyen hadisi
- Ticaret yollarını denetim altına almak ve şehrin stratejik konumu
Fetih hazırlıkları
- Rumeli Hisarı (Boğazkesen) yaptırıldı, Anadolu Hisarı onarıldı.Boğaz'dan Bizans'a gelebilecek yardım engellendi.
- Büyük toplar döktürüldü.
- Güçlü bir donanma hazırlandı.
- Venedik ve Macarlarla antlaşmalar yapıldı, Mora'daki despotluklara sefer düzenlendi.Bizans'a yardım gelmesi önlendi.
- Gemiler karadan Haliç'e indirildi.Haliç'in girişini kapatan zincir etkisiz hâle getirildi.
2. İstanbul'un Fethinin Sonuçları
Türk tarihi açısından
- Anadolu ile Rumeli arasında toprak bütünlüğü sağlandı.
- İstanbul başkent oldu; Osmanlı bir imparatorluğa dönüştü.
- Fatih "Kayser-i Rum" (Roma İmparatoru) unvanını kullandı.
- Rum Ortodoks Patrikhanesi korundu.Ortodoks dünyası üzerinde Osmanlı'nın etkisi arttı.
- Karadeniz'in bir Türk gölü olma süreci başladı.
Dünya tarihi açısından
- Bazı tarihçilere göre Orta Çağ sona erdi, Yeni Çağ başladı.
- Topun etkinliği anlaşıldı; derebeylerin şatoları önemini yitirdi ve feodalite zayıfladı.
- İstanbul'dan İtalya'ya giden bilginler Rönesans'a katkı sağladı.
3. Fatih'in Diğer Fetihleri
| Tarih | Sonuç | |
|---|---|---|
| Sırbistan, Mora | 1459–1460 | Balkanlardaki egemenlik güçlendi. |
| Amasra | 1459 | Cenevizlilerden alındı. |
| Trabzon Rum İmparatorluğu, Candaroğulları | 1461 | Karadeniz kıyılarında egemenlik sağlandı. |
| Eflak ve Bosna | 1462–1463 | Balkanlarda sınırlar genişledi. |
| Otlukbeli Savaşı | 1473 | Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan yenildi; Karamanoğulları'nın alınmasının (1474) yolu açıldı. |
| Kırım | 1475 | Kırım Hanlığı Osmanlı'ya bağlandı; Karadeniz büyük ölçüde Türk gölü oldu. |
| Venedik savaşları | 1463–1479 | İstanbul Antlaşması ile Venedik vergi ödemeyi kabul etti ve ticaret ayrıcalıkları aldı. |
| İtalya Seferi (Otranto) | 1480 | Gedik Ahmet Paşa komutasında yapıldı; Fatih'in ölümüyle yarım kaldı. |
Otlukbeli Savaşı'nın ardından Karamanoğulları'nın alınmasıyla Anadolu Türk siyasi birliği Fatih döneminde büyük ölçüde yeniden sağlandı. Rodos kuşatması (1480) ise başarısız oldu.
4. Fatih'in İç Düzenlemeleri
- Kanunname-i Âl-i OsmanDevlet teşkilatını düzenleyen kanunnamedir. Kardeş katli (nizam-ı âlem için) kanunlaştırıldı.
- Divan'a padişahın başkanlığı sona erdi.Divan'a artık sadrazam (vezir-i azam) başkanlık etmeye başladı.
- Devşirme kökenli devlet adamları öne çıkarıldı.Çandarlı Halil Paşa'nın idamıyla Türk soylu ailelerin devlet üzerindeki etkisi kırıldı ve merkezî otorite güçlendi.
- Sahn-ı Seman medreseleri kuruldu.Fatih Camii çevresinde kurulan bu medreseler, dönemin en yüksek eğitim kurumlarıydı.
- Paranın değeri ilk kez düşürüldü (tağşiş).
- Bilim ve sanatı destekledi.Ali Kuşçu gibi bilginler İstanbul'a davet edildi; Topkapı Sarayı yaptırıldı.
5. KPSS'de Dikkat Edilecekler
- Fatih'in düzenlemelerinin ortak amacı merkezî otoriteyi güçlendirmektir; sorularda bu sonuç sık sorulur.
- Otlukbeli Akkoyunlularla (Uzun Hasan), Çaldıran Safevilerle yapılmıştır; ikisi karıştırılmamalı.
- Kırım'ın alınması (1475) Karadeniz'in Türk gölü olmasında belirleyicidir.
- Kardeş katli Fatih kanunnamesiyle yasallaştı.
1453 → imparatorluk, Kayser-i Rum, Yeni Çağ.
Kanunname → kardeş katli + sadrazam divanda + devşirme güçlendi = merkeziyetçilik.
Okuduklarını hemen test et. Çözümlü sorularla eksiklerini gör, yanlışların otomatik olarak kaydedilsin.