Osmanlı'nın zirvesi: Kanuni Sultan Süleyman döneminde Avrupa, İran ve denizlerdeki gelişmeler; ardından II. Selim ve Sokullu Mehmet Paşa ile Yükselme Dönemi'nin sonu.
Kanuni Sultan Süleyman (1520–1566) dönemi, Osmanlı'nın siyasi, askerî ve kültürel olarak en güçlü olduğu dönemdir. Kara seferleriyle Orta Avrupa'ya ilerleyen Osmanlı, Preveze zaferiyle Akdeniz'e de hâkim oldu. Yükselme Dönemi, II. Selim döneminde sadrazamlık yapan Sokullu Mehmet Paşa'nın 1579'da ölümüyle sona erdi. KPSS'de bu dönemin antlaşmaları ve deniz savaşları sık sorulur.
1. Avrupa'daki Seferler
| Tarih | Sonuç | |
|---|---|---|
| Belgrad'ın fethi | 1521 | "Macaristan'ın kapısı" açıldı. |
| Rodos'un fethi | 1522 | Doğu Akdeniz'in güvenliği sağlandı. |
| Mohaç Meydan Savaşı | 1526 | Macar ordusu kısa sürede yenildi; Macaristan Osmanlı'ya bağlı bir krallık oldu. |
| I. Viyana Kuşatması | 1529 | Kış bastırdığı için kuşatma kaldırıldı. |
| Alman Seferi | 1532 | Avusturya ordusu savaşa çıkmadı. |
| İstanbul Antlaşması | 1533 | Avusturya Arşidükü, protokolde Osmanlı sadrazamına denk sayıldı. |
| Budin'in eyalet yapılması | 1541 | Macaristan'ın bir bölümü doğrudan Osmanlı toprağı oldu. |
| Zigetvar Seferi | 1566 | Kale alındı; Kanuni sefer sırasında öldü. |
Mohaç, tarihin en kısa sürede sonuçlanan meydan savaşlarından biri olarak bilinir. Osmanlı topçusu ve Turan taktiği bu zaferde belirleyici oldu.
2. Fransa, Kapitülasyonlar ve Doğu Siyaseti
Kanuni, Fransa Kralı I. François'nın Kutsal Roma-Germen İmparatoru Şarlken'e karşı yardım istemesi üzerine Fransa'yı destekledi ve Fransa'ya kapitülasyonlar (ticari ayrıcalıklar) tanıdı. Bu ayrıcalıklar 1569'da II. Selim döneminde resmîleşti.
- Avrupa'daki Hristiyan birliğini bozmak
- Şarlken'e karşı Fransa'yı güçlü tutarak Avrupa'da güç dengesini korumak
- Akdeniz ticaretini canlandırmak
Aynı amaçla Avrupa'daki Protestanlar da desteklendi. Bu politika, Protestanlığın güçlenmesine dolaylı katkı sağladı.
Doğu siyaseti
Safevilere karşı düzenlenen seferler sonucunda Bağdat alındı (1534). Safevilerle 1555 Amasya Antlaşması imzalandı. Bu, Osmanlı ile Safeviler arasındaki ilk resmî antlaşmadır; Doğu Anadolu ve Irak'ın büyük bölümü Osmanlı'da kaldı.
3. Denizlerdeki Gelişmeler
| Tarih | Sonuç | |
|---|---|---|
| Preveze Deniz Savaşı | 1538 | Barbaros Hayreddin Paşa, Andrea Doria komutasındaki Haçlı donanmasını yendi; Akdeniz bir Türk gölüne dönüştü. |
| Trablusgarp'ın fethi | 1551 | Turgut Reis tarafından alındı. |
| Cerbe Deniz Savaşı | 1560 | Piyale Paşa, Haçlı donanmasını yendi. |
| Malta Kuşatması | 1565 | Başarısız oldu. |
Hint Deniz Seferleri
Portekizlilerin Ümit Burnu'nu dolaşarak Hint ticaretini ele geçirmesi üzerine Osmanlı, Kızıldeniz ve Hint Okyanusu'na seferler düzenledi. Hadım Süleyman Paşa, Piri Reis ve Seydi Ali Reis bu seferlerde görev aldı. Portekizlilerin Kızıldeniz'e girmesi engellendi, ancak Hint Okyanusu'nda kesin bir üstünlük sağlanamadı.
Piri Reis, denizciler için yazdığı Kitab-ı Bahriye ve çizdiği dünya haritasıyla, Seydi Ali Reis ise Hindistan dönüşü yazdığı Mir'atü'l-Memalik ile tanınır.
4. II. Selim ve Sokullu Mehmet Paşa
II. Selim (1566–1574) döneminde devleti asıl yöneten, sadrazam Sokullu Mehmet Paşa'ydı.
- Kıbrıs'ın fethi (1571)Venediklilerden alındı.
- İnebahtı Deniz Savaşı (1571)Osmanlı donanması Haçlı donanmasına yenildi. Bu, Osmanlı'nın ilk büyük deniz yenilgisidir. Donanma bir kış içinde yeniden inşa edildi.
- Fransa'ya verilen kapitülasyonlar resmîleşti (1569).
- Tunus'un alınması (1574)
Sokullu'nun kanal projeleri
| Amaç | |
|---|---|
| Don-Volga Kanalı | Rusya'nın güneye inmesini engellemek ve Orta Asya Türkleriyle bağlantı kurmak. |
| Süveyş Kanalı | Akdeniz ile Kızıldeniz'i birleştirerek Hint ticaretine ulaşmak. |
| Marmara-Karadeniz Kanalı | Sakarya Nehri, Sapanca Gölü ve İzmit Körfezi üzerinden ulaşımı kolaylaştırmak. |
Bu projeler çeşitli nedenlerle gerçekleştirilemedi. Sokullu'nun 1579'da ölümüyle Yükselme Dönemi sona ermiş kabul edilir.
5. KPSS'de Dikkat Edilecekler
- İstanbul Antlaşması (1533) Avusturya'nın Osmanlı karşısındaki üstünlüğünü değil, protokolde sadrazama denk sayılmasını kabul eder.
- Amasya Antlaşması (1555) Safevilerle yapılan ilk resmî antlaşmadır.
- Preveze zaferdir (1538); İnebahtı ilk büyük deniz yenilgisidir (1571).
- Fransa'ya kapitülasyonlar Kanuni döneminde verildi, II. Selim döneminde (1569) resmîleşti.
Kara → Belgrad, Rodos, Mohaç, Viyana. Deniz → Preveze (Barbaros), Cerbe, Hint seferleri.
Sokullu → İnebahtı sonrası donanma, kanal projeleri, 1579 = Yükselme'nin sonu.
Okuduklarını hemen test et. Çözümlü sorularla eksiklerini gör, yanlışların otomatik olarak kaydedilsin.