İşgallere karşı halkın kendi imkânlarıyla kurduğu silahlı direniş birlikleri: nasıl ortaya çıktı, nerelerde savaştı, neden yerini düzenli orduya bıraktı?
Kuvâ-yı Millîye, "millî kuvvetler" demektir. Mondros Ateşkesi'nden sonra ordunun terhis edilmesi ve İstanbul Hükümeti'nin işgallere karşı bir şey yapmaması üzerine halk, silahlanarak düşmana karşı kendiliğinden direnmeye başladı. Bu birlikler düzenli ordu kurulana kadar düşmanı oyalayarak Millî Mücadele'ye zaman kazandırdı. KPSS'de Kuvâ-yı Millîye'nin özellikleri ile düzenli orduya geçiş nedenleri sık sorulur.
1. Kuvâ-yı Millîye'nin Ortaya Çıkışı
Kuvâ-yı Millîye'nin ortaya çıkmasında birkaç etken birlikte rol oynadı:
- Mondros Ateşkesi ile ordunun terhis edilmesiÜlkeyi koruyacak düzenli bir güç kalmadı.
- İstanbul Hükümeti'nin işgallere karşı tepkisiz kalması
- İşgallerin halkın can ve mal güvenliğini tehdit etmesi
- İzmir'in 15 Mayıs 1919'da Yunanlar tarafından işgaliBatı Anadolu'da Kuvâ-yı Millîye birliklerinin hızla yayılmasını sağladı.
Güney'de Fransızlara karşı ilk silahlı direniş 19 Aralık 1918'de Dörtyol'da başladı. Batı'da ise İzmir'in işgali sırasında düşmana ilk kurşunu Hasan Tahsin attı.
2. Kuvâ-yı Millîye'nin Özellikleri
- Gönüllülük esasına dayanır.Birliklere katılım zorunlu değildi; halk kendi isteğiyle silahlandı.
- Düzensiz birliklerdir.Merkezî bir komuta ve disiplin yoktu; birlikler yerel liderlerin etrafında toplandı.
- Bölgeseldir.Her birlik kendi bölgesini korumak için savaştı.
- Halkın desteğiyle ayakta durur.İhtiyaçlarını yöre halkından karşıladı.
- Vur-kaç (gerilla) taktiği uygular.Büyük meydan savaşlarına uygun değildi.
Yerel liderler ve kahramanlar
Batı Anadolu'da Yörük Ali Efe ve Demirci Mehmet Efe, Güney'de Maraş'ta Sütçü İmam, Antep'te Şahin Bey öne çıkan isimlerdir. Kadınlar da mücadelede önemli rol üstlendi; Kara Fatma, Nezahat Onbaşı ve Halime Çavuş bunların en bilinenleridir.
3. Güney ve Batı'da Kuvâ-yı Millîye
Güney'de Kuvâ-yı Millîye, İngilizlerden bölgeyi devralan Fransızlara ve Ermeni birliklerine karşı savaştı. Bu cephede düzenli ordu kurulmadan, yalnızca halkın direnişiyle başarı kazanıldı.
| Öne çıkan olay | |
|---|---|
| Maraş | Sütçü İmam'ın Fransız askerlerine karşı ilk tepkisiyle direniş başladı; Fransızlar 1920 başında şehri terk etti. |
| Antep | Şahin Bey'in önderliğinde uzun süre direnildi; şehir TBMM tarafından "Gazi" unvanıyla onurlandırıldı. |
| Urfa | Halkın direnişi sonucunda Fransızlar 1920'de şehirden çekildi. |
Bu şehirlere direnişlerinden dolayı sonradan Kahramanmaraş, Gaziantep ve Şanlıurfa unvanları verildi.
Batı'da Kuvâ-yı Millîye
Batı'da birlikler Yunan işgaline karşı kuruldu. Cephenin ihtiyaçlarını karşılamak ve direnişi düzenlemek için Balıkesir, Alaşehir ve Nazilli'de kongreler toplandı. Sivas Kongresi'nde Ali Fuat Paşa, Batı Anadolu Kuvâ-yı Millîye Komutanlığı'na atanarak batıdaki birlikler tek komuta altında toplanmaya çalışıldı.
4. Yararları, Zararları ve Düzenli Orduya Geçiş
| Yararları | Zararları | |
|---|---|---|
| Askerî | Düzenli ordu kurulana kadar düşmanı oyalayıp zaman kazandırdı. | Disiplinsiz olduğu için büyük meydan savaşlarında başarılı olamadı. |
| Siyasi | TBMM'nin açılışından sonra bazı iç isyanların bastırılmasında görev aldı. | Bazı liderler merkezî otoriteyi tanımadı; Çerkez Ethem bunun en bilinen örneğidir. |
| Toplumsal | Halkta direniş ve millî bilinç oluşturdu. | Zamanla bazı birlikler halktan zorla para ve malzeme toplayarak halkı bezdirdi. |
Düzenli orduya neden geçildi?
Yunan ordusu gibi düzenli bir orduyu durdurmak için gerçek bir ordu gerekiyordu. TBMM, 1920 yılının sonlarında düzenli orduya geçilmesine karar verdi. Bu karara karşı çıkan Çerkez Ethem isyan etti ve bastırıldı. Düzenli ordunun ilk başarısı I. İnönü Muharebesi oldu.
5. KPSS'de Dikkat Edilecekler
- Kuvâ-yı Millîye TBMM'den önce ortaya çıktı; TBMM tarafından kurulmadı.
- Güney Cephesi'nde düzenli ordu kurulmadan yalnızca Kuvâ-yı Millîye ile başarı kazanıldı.
- "Kuvâ-yı Millîye'yi etken, millî iradeyi hâkim kılmak esastır" kararı Erzurum ve Sivas kongrelerine aittir.
- Düzenli orduya geçişe tepki olarak çıkan isyan Çerkez Ethem isyanıdır.
Kuvâ-yı Millîye = gönüllü, düzensiz, bölgesel halk direnişi.
Zaman kazandırdı, millî bilinci uyandırdı; disiplinsizlik yüzünden yerini düzenli orduya bıraktı.
Okuduklarını hemen test et. Çözümlü sorularla eksiklerini gör, yanlışların otomatik olarak kaydedilsin.