Millî Mücadele'nin fiilen başladığı 19 Mayıs 1919'dan Amasya Genelgesi'ne: Mustafa Kemal'in görevi, iki genelgenin maddeleri ve Amasya Genelgesi'nin neden bir "ihtilal beyannamesi" sayıldığı.
İşgaller ve dağınık direniş hareketleri devam ederken Mustafa Kemal, 9. Ordu Müfettişi olarak Anadolu'ya geçti. Resmî görevi Anadolu'daki direnişi bastırmaktı; ancak o bu görevi, direnişi örgütlemek için bir fırsat olarak kullandı. Samsun'a çıkışının ardından yayımladığı Havza ve Amasya genelgeleri, Millî Mücadele'nin ilk yol haritasını çizdi. KPSS'de özellikle Amasya Genelgesi'nin maddeleri, Millî Mücadele'nin gerekçe, amaç ve yöntemine göre sınıflandırılarak sorulur.
1. Samsun'a Çıkış
Mustafa Kemal, 16 Mayıs 1919'da Bandırma Vapuru ile İstanbul'dan ayrıldı ve 19 Mayıs 1919'da Samsun'a çıktı. Bu tarih, Millî Mücadele'nin başlangıcı kabul edilir.
Resmî görevi neydi?
- Karadeniz bölgesindeki asayişi sağlamakBölgede Rum çetelerinin saldırılarına karşı Türklerin direnişi, İngilizlerce "asayişsizlik" olarak gösteriliyordu.
- Bölgedeki silah ve cephaneyi toplatmak
- Kurulmuş olan millî cemiyetleri kapatmak
Mustafa Kemal'e verilen yetkiler çok genişti; birçok vilayete ve kolordu komutanına emir verebiliyordu. O, bu yetkileri kendisine verilen görevin tam tersi yönde, halkı örgütlemek için kullandı.
- 19 Mayıs 1919Samsun'a çıkış
- 25 Mayıs 1919Havza'ya geçiş
- 28 Mayıs 1919Havza Genelgesi
- 12 Haziran 1919Amasya'ya geçiş
- 22 Haziran 1919Amasya Genelgesi
- 8 Temmuz 1919Askerlikten istifa
2. Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919)
Mustafa Kemal'in Anadolu'da yayımladığı ilk genelge Havza Genelgesi'dir. Amacı, halkı işgallere karşı harekete geçirmek ve millî bilinci uyandırmaktı.
Genelgenin içeriği
- İşgaller her yerde büyük mitinglerle protesto edilecektir.
- İtilaf Devletleri'nin temsilciliklerine ve İstanbul Hükümeti'ne protesto telgrafları çekilecektir.
- Mitinglerde Hristiyan azınlıklara kötü davranılmayacaktır.Amaç, İtilaf Devletleri'ne işgal için yeni bahane vermemekti.
Sonuçları
Havza Genelgesi sonrası yurdun birçok yerinde mitingler düzenlendi ve halkta millî bilinç güçlendi. Bu gelişmelerden rahatsız olan İngilizlerin baskısıyla İstanbul Hükümeti, Mustafa Kemal'i İstanbul'a geri çağırdı; ancak Mustafa Kemal bu çağrıya uymadı.
3. Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919)
Amasya Genelgesi, Mustafa Kemal'in yanı sıra Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy ve Refet Bele tarafından imzalandı; Kâzım Karabekir ve Cemal Paşa da telgrafla onay verdi. Genelge; Millî Mücadele'nin gerekçesini, amacını ve yöntemini ilk kez açıkça ortaya koyduğu için bir ihtilal beyannamesi niteliği taşır.
Maddeleri
- Vatanın bütünlüğü ve milletin bağımsızlığı tehlikededir.Millî Mücadele'nin gerekçesi.
- İstanbul Hükümeti, üzerine aldığı sorumluluğun gereğini yerine getirememektedir.Bu durum milletimizi yok olmuş gibi göstermektedir. İstanbul Hükümeti'ne karşı ilk açık tavır.
- Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.Millî Mücadele'nin amacı ve yöntemi. Millî egemenlik anlayışının ilk ifadesidir.
- Milletin haklarını dünyaya duyurmak için her türlü etki ve denetimden uzak millî bir heyetin varlığı gereklidir.Temsil Heyeti'nin kurulacağının ilk işareti.
- Anadolu'nun her bakımdan en güvenli yeri olan Sivas'ta millî bir kongre toplanacaktır.
- Her sancaktan halkın güvenini kazanmış üç delege hızla Sivas'a gönderilecektir.Delegeler kimliklerini gizleyerek yolculuk yapacaktır.
- Doğu illeri adına 10 Temmuz'da Erzurum'da bir kongre toplanacaktır.
- Askerî ve millî örgütler dağıtılmayacak, komuta başkasına bırakılmayacak, silah ve cephane teslim edilmeyecektir.
4. Gerekçe, Amaç, Yöntem ve Önemi
KPSS'de Amasya Genelgesi'nin maddeleri çoğunlukla Millî Mücadele'nin üç temel unsuruna göre sorulur:
| Karşılık gelen madde | |
|---|---|
| Gerekçe | Vatanın bütünlüğü ve milletin bağımsızlığı tehlikededir. |
| Amaç | Milletin bağımsızlığını kurtarmak. |
| Yöntem | Milletin azim ve kararı; yani millî egemenliğe dayanarak mücadele etmek. |
Genelgenin önemi
- Millî Mücadele'nin gerekçesi, amacı ve yöntemi ilk kez belirtildi.
- Millî egemenliğe dayalı yeni bir yönetim anlayışının ilk işareti verildi.
- İstanbul Hükümeti'nin görevini yapamadığı ilk kez açıkça ifade edildi.
- Ulusal bir kongre toplanması kararlaştırıldı ve Sivas Kongresi'nin temeli atıldı.
Amasya Genelgesi'nden sonra İstanbul Hükümeti Mustafa Kemal'i görevden aldı. Mustafa Kemal, 8 Temmuz 1919'da hem müfettişlik görevinden hem de askerlikten istifa ederek mücadeleye bir sivil olarak devam etti.
5. KPSS'de Dikkat Edilecekler
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919) ile Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919) farklı olaylardır. Genelge Mustafa Kemal'in yayımladığı bildiridir; Görüşmeler ise Temsil Heyeti ile İstanbul Hükümeti arasında yapılmıştır.
- Havza Genelgesi halkı mitinglerle protestoya çağırır; kongre kararı içermez.
- Sivas'ta ulusal kongre toplanacağını ilk bildiren belge Amasya Genelgesi'dir.
- "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır" maddesi millî egemenlik ile ilgili sorularda doğru cevaptır.
Havza → Halkı protestoya çağırır, ilk genelgedir.
Amasya → Gerekçe, amaç, yöntem + Sivas'ta kongre = ihtilal beyannamesi.
Okuduklarını hemen test et. Çözümlü sorularla eksiklerini gör, yanlışların otomatik olarak kaydedilsin.