İki kutuplu dünyanın ilk yılları: Doğu ve Batı blokları, Truman Doktrini ve Marshall Planı, NATO ve Varşova Paktı, Kore Savaşı ve Türkiye'nin Batı bloğundaki yeri.
II. Dünya Savaşı'ndan sonra ABD liderliğindeki Batı Bloğu ile SSCB liderliğindeki Doğu Bloğu arasında doğrudan silahlı çatışmaya dönüşmeyen, ancak siyasi, ekonomik ve ideolojik alanlarda süren bir rekabet başladı. Bu döneme Soğuk Savaş denir. SSCB'nin taleplerinden çekinen Türkiye, bu dönemde Batı Bloğu'nda yer aldı. KPSS'de Türkiye'nin Batı'ya yönelişinin adımları sık sorulur.
1. Soğuk Savaş ve Bloklar
| Batı Bloğu | Doğu Bloğu | |
|---|---|---|
| Lider | ABD | SSCB |
| Siyasi-ekonomik sistem | Liberal demokrasi, serbest piyasa | Komünizm, devlet kontrolünde ekonomi |
| Askerî ittifak | NATO (1949) | Varşova Paktı (1955) |
| Ekonomik iş birliği | Marshall Planı ve Avrupa Ekonomik İşbirliği Örgütü | COMECON (1949) |
Her iki bloğa da katılmayan ülkeler Bağlantısızlar Hareketi'ni oluşturdu. Hareketin temelleri 1955 Bandung Konferansı'nda atıldı; Yugoslavya, Hindistan ve Mısır öncü ülkeler arasındaydı.
2. Soğuk Savaş'ın İlk Gelişmeleri
| Tarih | Açıklama | |
|---|---|---|
| Truman Doktrini | 1947 | ABD, komünizmin yayılmasını önlemek için Türkiye ve Yunanistan'a askerî ve ekonomik yardım yapacağını açıkladı. |
| Marshall Planı | 1947–1948 | ABD, savaştan zarar gören Avrupa ülkelerinin ekonomik kalkınması için yardım programı başlattı; Türkiye de bu yardımdan yararlandı. |
| Berlin Bunalımı | 1948–1949 | SSCB, Batı Berlin'e giden kara yollarını kapattı; Batılı devletler şehre hava köprüsüyle yardım taşıdı. Ardından iki Almanya kuruldu. |
| Çin Halk Cumhuriyeti | 1949 | Mao önderliğinde komünist rejim kuruldu. |
Truman Doktrini, Türkiye-ABD yakınlaşmasının ilk somut adımıdır. Marshall Planı ile de Türkiye ekonomik olarak Batı'ya bağlandı.
3. Kore Savaşı ve NATO Üyeliği
Kuzey Kore'nin 1950'de Güney Kore'ye saldırması üzerine BM, Güney Kore'ye yardım kararı aldı. Türkiye, Kore'ye bir tugay göndererek bu savaşa katıldı. Türk askerleri özellikle Kunuri Muharebesi'nde büyük fedakârlık gösterdi.
- Türkiye'nin BM kararlarına ve Batı'ya bağlılığı kanıtlandı.
- Türkiye'nin NATO'ya kabul edilmesi kolaylaştı.
Türkiye'nin NATO üyeliği (1952)
Türkiye'nin ilk başvurusu 1950'de kabul edilmedi. Kore Savaşı'ndan sonra Türkiye, 18 Şubat 1952'de Yunanistan ile birlikte NATO'ya üye oldu.
4. Türkiye'nin Katıldığı Diğer Kuruluşlar
| Tarih | Üyeler ve amaç | |
|---|---|---|
| Avrupa Konseyi | 1949 | Türkiye 1949'da üye oldu; demokrasi ve insan hakları alanında Avrupa ile bağlar güçlendi. |
| Balkan Paktı | 1953–1954 | Türkiye, Yunanistan ve Yugoslavya arasında kuruldu; Balkanlarda SSCB tehdidine karşı güvenlik amaçlandı. |
| Bağdat Paktı | 1955 | Türkiye, Irak, İngiltere, Pakistan ve İran arasında kuruldu. Irak'ın 1958'de ayrılmasıyla CENTO adını aldı ve merkezi Ankara'ya taşındı. |
| AET ile ortaklık başvurusu | 1959 | 1963 Ankara Antlaşması ile Türkiye, Avrupa Ekonomik Topluluğu'nun ortak üyesi oldu. |
Bağdat Paktı, bazı Arap ülkeleri tarafından Batı'nın Ortadoğu'daki etkisini artıran bir girişim olarak görüldü ve Türkiye'nin Arap dünyasıyla ilişkilerini olumsuz etkiledi.
5. KPSS'de Dikkat Edilecekler
- Truman Doktrini askerî ve ekonomik, Marshall Planı ekonomik yardımdır.
- Türkiye NATO'ya 1952'de Yunanistan ile birlikte girdi; ilk başvurusu reddedilmişti.
- Kore Savaşı Türkiye'nin NATO üyeliğini kolaylaştırdı.
- Bağdat Paktı Irak'ın ayrılmasıyla CENTO oldu.
- NATO 1949, Varşova Paktı 1955'te kuruldu.
SSCB talepleri → Truman (1947) → Marshall (1948) → Avrupa Konseyi (1949) → Kore (1950) → NATO (1952) → Balkan Paktı → Bağdat Paktı (1955).
Okuduklarını hemen test et. Çözümlü sorularla eksiklerini gör, yanlışların otomatik olarak kaydedilsin.