Osmanlı'nın Afrika'daki son toprağının kaybından Rumeli'nin elden çıkmasına: Trablusgarp Savaşı, I. ve II. Balkan Savaşları, antlaşmalar ve sonuçları.
1911–1913 yılları arasında Osmanlı Devleti art arda üç savaş yaşadı. Trablusgarp Savaşı'nda Kuzey Afrika'daki son toprağını, Balkan Savaşları'nda ise Rumeli'deki topraklarının büyük bölümünü kaybetti. Bu savaşlar Osmanlıcılık düşüncesinin sona ermesine ve I. Dünya Savaşı'na giden sürece doğrudan etki etti. KPSS'de antlaşmalar ve savaşların fikir akımlarına etkisi sık sorulur.
1. Trablusgarp Savaşı (1911–1912)
Siyasi birliğini geç tamamlayan İtalya, sömürge edinmek amacıyla 1911'de Osmanlı'nın Kuzey Afrika'daki son toprağı olan Trablusgarp'a saldırdı.
- Osmanlı bölgeye asker gönderemedi.Mısır İngiliz denetiminde olduğu için kara yolu kapalıydı; donanma da denizden asker taşıyacak güçte değildi.
- Gönüllü subaylar bölgeye gizlice gitti.Mustafa Kemal (Tobruk ve Derne) ve Enver Bey yerel halkı örgütleyerek İtalyanlara karşı direniş gösterdi.
- İtalya, Osmanlı'yı barışa zorlamak için Rodos ve On İki Ada'yı işgal etti.
Uşi Antlaşması (1912)
Balkan Savaşı'nın başlaması üzerine Osmanlı barış yapmak zorunda kaldı. Trablusgarp ve Bingazi İtalya'ya bırakıldı. On İki Ada'nın geri verilmesi kararlaştırıldı, ancak İtalya adaları boşaltmadı; adalar Lozan'da İtalya'ya bırakıldı.
Osmanlı, Uşi Antlaşması'yla Trablusgarp'taki Müslümanların dinî işleri için halife adına temsilci bulundurma hakkını korudu. Bu, halifelik makamının siyasi bir araç olarak kullanıldığı örneklerdendir.
2. I. Balkan Savaşı (1912–1913)
Sırbistan, Bulgaristan, Yunanistan ve Karadağ, Rusya'nın desteğiyle bir ittifak kurarak 1912'de Osmanlı'ya saldırdı.
Osmanlı'nın yenilgi nedenleri
- Ordudaki siyasi ayrılıklar ve subayların siyasete karışması
- Savaştan kısa süre önce deneyimli askerlerin terhis edilmesi
- Trablusgarp Savaşı'nın hâlâ sürmesi
- Balkan devletlerinin Rusya'nın desteğiyle birleşmesi
Yunanistan Selanik'i aldı, Edirne kuşatıldı. Savaş 1913 Londra Antlaşması ile sona erdi.
- Midye-Enez çizgisinin batısı (Edirne dahil) Balkan devletlerine bırakıldı.
- Arnavutluk bağımsız oldu.
- Girit Yunanistan'a bırakıldı; Ege adalarının durumu büyük devletlerin kararına bırakıldı.
3. II. Balkan Savaşı (1913)
Balkan devletleri, Osmanlı'dan aldıkları toprakları, özellikle Makedonya'yı paylaşamadı. Bulgaristan'a karşı Sırbistan, Yunanistan, Romanya ve Karadağ birleşti. Osmanlı bu fırsatı değerlendirerek Edirne ve Kırklareli'yi geri aldı.
| Taraf | Sonuç | |
|---|---|---|
| Bükreş Antlaşması | Balkan devletleri | Balkan devletleri kendi aralarındaki sınırları belirledi. |
| İstanbul Antlaşması (1913) | Bulgaristan | Edirne, Kırklareli ve Dimetoka Osmanlı'da kaldı; Meriç Nehri sınır oldu. Bulgaristan'daki Türklere çeşitli haklar tanındı. |
| Atina Antlaşması (1913) | Yunanistan | Yanya, Selanik ve Girit Yunanistan'da kaldı; Yunanistan'daki Türklerin hakları güvenceye alındı. |
II. Balkan Savaşı'nda Edirne'nin geri alınması, Balkan Savaşları'ndaki yenilgilerle sarsılan Osmanlı'ya ve İttihat ve Terakki'ye moral kazandırdı.
4. Balkan Savaşları'nın Sonuçları
- Osmanlı, Rumeli'deki topraklarının büyük bölümünü kaybetti.
- Osmanlıcılık düşüncesi tamamen önemini yitirdi, Türkçülük güçlendi.Müslüman Arnavutların da bağımsızlığını ilan etmesi İslamcılığı da zayıflattı.
- Balkanlardan Anadolu'ya büyük göç dalgası yaşandı.
- Ege adaları sorunu ortaya çıktı.
- Balkanlarda Rusya ile Avusturya arasındaki rekabet arttı.Bu rekabet I. Dünya Savaşı'na giden süreci hızlandırdı.
- Osmanlı Almanya'ya daha çok yaklaştı.Ordunun yeniden düzenlenmesi için Alman askerî heyeti getirildi.
5. KPSS'de Dikkat Edilecekler
- Uşi (1912) İtalya ile, Londra (1913) I. Balkan Savaşı sonunda imzalandı.
- Arnavutluk I. Balkan Savaşı sırasında bağımsız oldu.
- Edirne II. Balkan Savaşı'nda geri alındı; İstanbul Antlaşması ile kesinleşti.
- Balkan Savaşları'nın fikir akımlarına etkisi: Osmanlıcılık sona erdi, Türkçülük güçlendi.
- On İki Ada İtalya'ya Lozan'da bırakıldı, 1947'de Yunanistan'a geçti.
Trablusgarp → İtalya, Uşi, Afrika'daki son toprak. I. Balkan → Londra, Rumeli kaybı.
II. Balkan → Edirne geri alındı. Sonuç → Osmanlıcılık bitti, Türkçülük yükseldi.
Okuduklarını hemen test et. Çözümlü sorularla eksiklerini gör, yanlışların otomatik olarak kaydedilsin.