.png)
Soğuk Savaş Dönemi (1945-1991)
II. Dünya Savaşı'nın ardından ABD ile SSCB öncülüğünde şekillenen iki kutuplu dünya düzeni, bloklaşma, krizler, vekâlet savaşları, Türkiye'nin Batı Bloku'ndaki konumu ve SSCB'nin dağılmasına uzanan Soğuk Savaş sürecinin temel gelişmeleri.
📖 Soğuk Savaş Dönemi Çalışma Notu
Soğuk Savaş Dönemi, II. Dünya Savaşı'nın sona ermesinin ardından ABD ile Sovyetler Birliği'nin öncülük ettiği iki büyük blok arasında yaşanan siyasi, askerî, ekonomik, ideolojik, teknolojik ve psikolojik rekabet dönemidir. Dönemin temel özelliği, ABD ve SSCB'nin doğrudan birbirleriyle topyekûn savaşa girmemesi; bunun yerine dünyanın farklı bölgelerinde nüfuz mücadelesi, silahlanma yarışı, ekonomik yardımlar, askerî ittifaklar ve vekâlet savaşları üzerinden karşı karşıya gelmeleridir.
Bu çalışma notunda Soğuk Savaş; iki kutuplu dünya düzeninin oluşması, Doğu ve Batı Bloklarının kurulması, Truman Doktrini ve Marshall Planı, NATO ve Varşova Paktı, Berlin Buhranları, Kore Savaşı, Ortadoğu gelişmeleri, Küba Füze Krizi, Vietnam Savaşı, yumuşama dönemi, silahsızlanma görüşmeleri, Sovyet müdahaleleri, Türkiye'nin Soğuk Savaş'taki konumu ve SSCB'nin dağılması şeklinde tarihsel bir bütünlük içerisinde ele alınmıştır.
Soğuk Savaşın Başlaması ve İki Kutuplu Dünya
II. Dünya Savaşı'nın sona ermesiyle birlikte dünya siyasetindeki güç dengeleri büyük ölçüde değişti. İngiltere ve Fransa gibi geleneksel Avrupa güçleri savaşın ekonomik ve askerî sonuçları nedeniyle eski etkinliklerini kaybederken ABD ve SSCB dünyanın iki büyük süper gücü hâline geldi.
ABD; liberal demokrasi, kapitalist ekonomi ve serbest piyasa anlayışını savunurken SSCB; komünist ideoloji, devletçi ekonomi ve sosyalist siyasal düzeni destekledi. Bu farklılıklar kısa sürede iki devlet arasındaki rekabetin dünya geneline yayılmasına neden oldu.
Soğuk Savaş Nedir?
Soğuk Savaş, ABD önderliğindeki Batı Bloku ile SSCB önderliğindeki Doğu Bloku arasında doğrudan büyük bir savaşa dönüşmeyen ancak siyasi, ekonomik, askerî, ideolojik, teknolojik ve psikolojik alanlarda devam eden küresel mücadeledir.
Dönemin önemli özelliklerinden biri nükleer silahlanma yarışıdır. ABD'nin 1945'te atom bombası kullanmasının ardından SSCB de 1949'da atom bombası geliştirdi. Böylece iki süper güç arasında karşılıklı caydırıcılığa dayanan bir nükleer denge oluşmaya başladı.
Soğuk Savaşın Temel Nedenleri
Soğuk Savaşın ortaya çıkmasında II. Dünya Savaşı sonrasında oluşan güç boşluğu, ABD ile SSCB arasındaki ideolojik farklılıklar, Sovyetlerin Doğu Avrupa'daki etkisini artırması, ABD'nin Sovyet yayılmasını sınırlandırma politikası ve savaş sonrası Avrupa'nın yeniden şekillenmesi etkili oldu.
Soğuk Savaş yalnızca askerî bir mücadele değildir. Siyasi, ekonomik, ideolojik, bilimsel, teknolojik, diplomatik ve psikolojik rekabet de dönemin temel unsurlarıdır.
Batı Bloku → ABD öncülüğünde.
Doğu Bloku → SSCB öncülüğünde.
Soğuk Savaş → doğrudan ABD-SSCB savaşı değil,
iki süper gücün küresel rekabetidir.
1949 → SSCB atom bombası geliştirdi.
Doğu Bloku ve SSCB'nin Örgütlenmesi
II. Dünya Savaşı sonrasında Sovyetler Birliği, Doğu Avrupa'da siyasi ve askerî nüfuzunu artırdı. Polonya, Macaristan, Romanya, Bulgaristan, Çekoslovakya ve Doğu Almanya gibi ülkelerde komünist yönetimler güç kazandı.
Böylece Sovyetler Birliği'nin güvenlik ve ideolojik çıkarları doğrultusunda hareket eden bir Doğu Bloku oluştu. Batı dünyasında bu durum zaman zaman "Demir Perde" kavramıyla ifade edildi.
Cominform (1947)
Cominform, Sovyetler Birliği öncülüğünde komünist partiler arasındaki iş birliğini ve koordinasyonu güçlendirmek amacıyla 1947'de oluşturuldu.
Comecon / COMECON (1949)
Sovyetler Birliği'nin ekonomik alanda Batı'nın Marshall Planı'na karşı oluşturduğu yapılanmalardan biri Comecon'dur. Doğu Bloku ülkeleri arasında ekonomik iş birliğini geliştirmek amacıyla 1949'da kuruldu.
Varşova Paktı (1955)
Batı Bloku'nun NATO ile askerî olarak örgütlenmesine karşılık SSCB öncülüğündeki Doğu Bloku ülkeleri 14 Mayıs 1955'te Varşova Paktı'nı kurdu.
Örgütün temel amacı Doğu Bloku ülkeleri arasında askerî iş birliğini sağlamaktı. Sovyetler Birliği örgütün en güçlü üyesiydi. Doğu Almanya da örgüte katıldı.
Doğu Bloku'ndaki Sorunlar
Doğu Bloku tamamen homojen bir yapı değildi. Yugoslavya lideri Josip Broz Tito, Stalin yönetimiyle anlaşmazlığa düştü. Çin ile SSCB arasında da zamanla Sino-Sovyet ayrılığı ortaya çıktı.
1956'da Macaristan'daki ayaklanma ve 1968'de Prag Baharı olarak bilinen Çekoslovakya hareketi Sovyet müdahalesiyle bastırıldı.
Cominform → siyasi/ideolojik iş birliği.
Comecon → ekonomik iş birliği.
Varşova Paktı → askerî iş birliği.
NATO → Batı Bloku'nun askerî örgütü.
Batı Bloku: Truman Doktrini, Marshall Planı ve NATO
ABD, Sovyetler Birliği'nin Avrupa ve dünyanın farklı bölgelerinde etkisini artırmasına karşı çevreleme (containment) politikası izlemeye başladı. Bu politikanın önemli araçları Truman Doktrini, Marshall Planı ve NATO oldu.
Truman Doktrini (1947)
ABD Başkanı Harry Truman, 12 Mart 1947'de Kongre'de yaptığı konuşmada Sovyet tehdidi altında bulunan ülkeleri destekleme politikasını açıkladı.
Truman Doktrini'nin ilk uygulama alanı özellikle Yunanistan ve Türkiye oldu. ABD Kongresi, Yunanistan ve Türkiye'ye yapılacak ekonomik ve askerî yardımlar için toplam 400 milyon dolarlık bir yardım paketini onayladı.
Truman Doktrini, ABD'nin savaş sonrasında Avrupa ve dünya siyasetinde daha aktif bir rol üstlenmesinin önemli göstergelerinden biri oldu.
Marshall Planı (1947-1948)
ABD Dışişleri Bakanı George Marshall tarafından ortaya konulan plan, savaşın yıktığı Avrupa ekonomilerinin yeniden kurulmasını ve Avrupa'da ekonomik istikrarın sağlanmasını amaçladı.
Marshall Planı kapsamında Avrupa ülkelerine ekonomik yardım yapılması planlandı. Yardımların koordinasyonu için Avrupa Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (OEEC) oluşturuldu.
Sovyetler Birliği Marshall Planı'na katılmadı ve Doğu Bloku ülkelerinin de plandan yararlanmasını engelledi. Böylece Avrupa'daki ekonomik bölünme, siyasi bölünmeyi de güçlendirdi.
NATO'nun Kuruluşu (4 Nisan 1949)
Batı Bloku ülkeleri, Sovyet tehdidine karşı ortak savunma anlayışıyla 4 Nisan 1949'da NATO'yu (Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü) kurdu.
NATO'nun temel ilkesi, üyelerden birine yapılan saldırının diğer üyeleri de ilgilendiren ortak bir tehdit olarak kabul edilmesidir.
NATO'nun kuruluşunda ABD, Kanada, İngiltere, Fransa, İtalya, Belçika, Hollanda, Lüksemburg, Danimarka, Norveç, İzlanda ve Portekiz olmak üzere 12 ülke yer aldı.
Truman Doktrini → siyasi ve askerî destek.
Marshall Planı → ekonomik destek.
NATO → askerî ittifak.
1947 → Truman Doktrini.
1947 → Marshall Planı.
1949 → NATO.
1955 → Varşova Paktı.
1952 → Türkiye NATO'ya üye oldu.
Berlin Buhranları ve Avrupa'nın Bölünmesi
Berlin, II. Dünya Savaşı sonrasında Almanya gibi ABD, İngiltere, Fransa ve SSCB tarafından işgal bölgelerine ayrıldı. Ancak Berlin Sovyet işgal bölgesinin içerisinde bulunmasına rağmen Batılı devletlerin de kontrolünde bölümlere ayrıldı.
Berlin Ablukası ve Hava Köprüsü (1948-1949)
Batılı devletlerin işgal bölgelerinde ekonomik düzenlemeler yapması üzerine Sovyetler Birliği Haziran 1948'de Batı Berlin'e giden kara ve demir yolu bağlantılarını kesti.
ABD ve müttefikleri Batı Berlin'in ihtiyaçlarını hava köprüsü aracılığıyla karşılamaya başladı. Sovyetler Birliği 1949'da ablukayı kaldırdı.
Almanya'nın İkiye Ayrılması
Almanya'daki siyasi bölünme sonucunda 1949'da iki ayrı Alman devleti ortaya çıktı:
Federal Almanya Cumhuriyeti (Batı Almanya) → Batı Bloku'nun etkisinde kuruldu.
Alman Demokratik Cumhuriyeti (Doğu Almanya) → SSCB'nin etkisinde kuruldu.
Berlin Duvarı (1961)
Doğu Almanya'dan Batı Berlin üzerinden Batı'ya kaçışların artması üzerine Doğu Alman yönetimi 13 Ağustos 1961'de Berlin Duvarı'nı inşa etmeye başladı.
Berlin Duvarı, Soğuk Savaş'ın ve Avrupa'nın iki kutba ayrılmış yapısının en güçlü sembollerinden biri hâline geldi.
Berlin Duvarı'nın Yıkılması
Doğu Avrupa'daki siyasi değişimlerin hız kazanması sonucunda 9 Kasım 1989'da Berlin Duvarı'nın geçişlere açılması Soğuk Savaş'ın sona erme sürecinin sembolik gelişmelerinden biri oldu.
1948-1949 → Berlin Ablukası.
1949 → Batı Almanya ve Doğu Almanya kuruldu.
1961 → Berlin Duvarı yapıldı.
1989 → Berlin Duvarı yıkıldı.
Avrupa'da Bütünleşme ve Avrupa Birliği'ne Giden Yol
II. Dünya Savaşı sonrasında Avrupa devletleri yeni savaşların önlenmesi ve ekonomik kalkınmanın sağlanması amacıyla iş birliğini geliştirmeye başladı.
Avrupa Konseyi (1949)
5 Mayıs 1949'da kurulan Avrupa Konseyi'nin temel amaçları demokrasi, insan hakları, hukuk devleti ve Avrupa ülkeleri arasındaki iş birliğini geliştirmektir.
Schuman Bildirisi (1950)
Fransa Dışişleri Bakanı Robert Schuman tarafından 9 Mayıs 1950'de açıklanan plan, Avrupa'da ekonomik ve siyasi bütünleşme sürecinin önemli başlangıç noktalarından biri oldu.
Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (1951)
Fransa, Batı Almanya, İtalya, Belçika, Hollanda ve Lüksemburg'un katılımıyla 1951'de Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu kuruldu.
Avrupa Ekonomik Topluluğu (1957)
Roma Antlaşması (1957) ile Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) kuruldu. AET'nin temel amacı üye ülkeler arasında ekonomik bütünleşmeyi ve ortak pazarın gelişmesini sağlamaktı.
Avrupa Topluluğu ve Avrupa Birliği
Avrupa bütünleşmesi zamanla ekonomik alanın dışına çıkarak siyasi iş birliğini de kapsadı. Avrupa Toplulukları yapısı 1993'te Maastricht Antlaşması'nın yürürlüğe girmesiyle Avrupa Birliği adını aldı.
1949 → Avrupa Konseyi.
1950 → Schuman Bildirgesi.
1951 → Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu.
1957 → Roma Antlaşması ve AET.
1993 → Maastricht ve Avrupa Birliği.
Kore Savaşı, Ortadoğu Krizleri ve Vekâlet Savaşları
Soğuk Savaş'ın en önemli özelliklerinden biri, ABD ve SSCB'nin doğrudan savaşmak yerine farklı ülkelerdeki tarafları desteklediği vekâlet savaşlarıdır.
Kore Savaşı (1950-1953)
II. Dünya Savaşı sonrasında Kore, 38. paralel çevresinde Kuzey ve Güney olarak ikiye ayrıldı. Kuzey Kore Sovyetler Birliği ve Çin'e yakınken Güney Kore ABD ve Batı dünyasının desteğini aldı.
25 Haziran 1950'de Kuzey Kore'nin Güney Kore'ye saldırmasıyla Kore Savaşı başladı. Birleşmiş Milletler kuvvetleri Güney Kore'nin yanında savaşa katıldı.
Türkiye de Birleşmiş Milletler kuvvetleri kapsamında Kore'ye asker gönderdi. Türk askerlerinin Kore Savaşı'na katılması, Türkiye'nin Batı Bloku ile ilişkilerini güçlendirdi.
27 Temmuz 1953'te ateşkes imzalandı. Savaş sonucunda Kore kalıcı olarak iki ayrı devlet hâlinde kaldı.
Süveyş Krizi (1956)
Mısır Devlet Başkanı Cemal Abdünnasır'ın Süveyş Kanalı'nı millîleştirmesi üzerine İngiltere ve Fransa, İsrail ile birlikte Mısır'a karşı harekete geçti.
ABD ve SSCB'nin baskıları sonucunda İngiltere, Fransa ve İsrail geri çekildi. Bu kriz, İngiltere ve Fransa'nın Ortadoğu'daki eski güçlerini büyük ölçüde kaybettiğini gösterdi.
Bağdat Paktı (1955)
Sovyet yayılmasına karşı Ortadoğu'da güvenlik kuşağı oluşturmak amacıyla Türkiye ve Irak öncülüğünde Bağdat Paktı kuruldu. Daha sonra İngiltere, İran ve Pakistan da pakta katıldı.
Irak'ın 1959'da pakttan ayrılmasının ardından örgütün adı CENTO olarak değiştirildi.
Kore Savaşı → Asya'da önemli vekâlet savaşı.
Süveyş Krizi → İngiltere ve Fransa'nın bölgedeki
etkinliğinin zayıflaması.
Bağdat Paktı → Sovyet yayılmasına karşı bölgesel
güvenlik örgütlenmesi.
Küba Füze Krizi ve Vietnam Savaşı
Küba Devrimi (1959)
Fidel Castro liderliğindeki hareket 1959'da Küba'da iktidarı ele geçirdi. Küba'nın SSCB ile yakınlaşması, ABD'nin hemen yanı başında Sovyet nüfuzunun güçlenmesine yol açtı.
Küba Füze Krizi (1962)
Sovyetler Birliği'nin Küba'ya nükleer başlık taşıyabilen füzeler yerleştirmesi üzerine ABD ile SSCB arasında ciddi bir kriz ortaya çıktı.
ABD Başkanı John F. Kennedy Küba çevresinde deniz ablukası uyguladı. Dünya nükleer savaş tehlikesinin en yüksek seviyelerinden biriyle karşı karşıya kaldı.
SSCB'nin Küba'daki füzeleri sökmeyi kabul etmesiyle kriz sona erdi. Krizin ardından iki süper güç arasında doğrudan iletişimi kolaylaştırmak amacıyla Washington-Moskova "Kırmızı Telefon" hattı oluşturuldu ve silahlanma yarışını sınırlandırmaya yönelik görüşmeler hızlandı.
Vietnam Savaşı
Vietnam, II. Dünya Savaşı sonrasında Kuzey ve Güney olarak ikiye ayrıldı. Kuzey Vietnam komünist yönetim tarafından yönetilirken Güney Vietnam ABD tarafından desteklendi.
ABD'nin Vietnam'a askerî müdahalesi 1960'lı yıllarda yoğunlaştı. Uzun ve yıpratıcı savaş sonucunda ABD 1970'li yıllarda bölgeden çekildi.
1975'te Saigon'un düşmesiyle Vietnam komünist yönetim altında birleşti.
1959 → Küba Devrimi.
1962 → Küba Füze Krizi.
Küba Krizi → Soğuk Savaş'ın nükleer savaş tehlikesinin
en yüksek noktalarından biri.
1975 → Vietnam'ın birleşmesi.
Yumuşama Dönemi ve Silahsızlanma Çabaları
Küba Füze Krizi'nin ortaya çıkardığı nükleer savaş tehlikesi, ABD ve SSCB'yi doğrudan çatışmadan kaçınmaya yöneltti. 1960'ların ortalarından itibaren iki süper güç arasında yumuşama (détente) süreci başladı.
Nükleer Silahlanmanın Sınırlandırılması
ABD ve SSCB, nükleer savaş riskini azaltmak ve silahlanma yarışını kontrol altına almak amacıyla çeşitli antlaşmalar gerçekleştirdi.
Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması (NPT) 1968'de imzaya açıldı ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesini hedefledi.
SALT Görüşmeleri
SALT-I görüşmeleri sonucunda 1972'de stratejik nükleer silahların sınırlandırılmasına yönelik anlaşmalar yapıldı. Aynı dönemde ABD ile SSCB arasında Anti-Balistik Füze (ABM) Antlaşması da imzalandı.
1979'da SALT-II imzalanmasına rağmen Afganistan'ın Sovyetler Birliği tarafından işgali sonrasında ABD-Sovyet ilişkileri yeniden gerildi.
Helsinki Nihai Senedi (1975)
Avrupa'da güvenlik ve iş birliğinin geliştirilmesi amacıyla düzenlenen Helsinki sürecinde 1975'te Nihai Senet kabul edildi. Devletlerin sınırların dokunulmazlığı, egemenlik ve insan hakları gibi konulardaki taahhütleri önem kazandı.
Yumuşama dönemi, Soğuk Savaş'ın sona erdiği anlamına gelmez. ABD ve SSCB arasındaki rekabet devam etmiş; ancak doğrudan çatışma riskini azaltmaya yönelik diplomatik girişimler artmıştır.
1968 → NPT.
1972 → SALT-I ve ABM.
1975 → Helsinki Nihai Senedi.
1979 → SALT-II.
1979 → SSCB'nin Afganistan'ı işgali → ilişkiler
yeniden gerildi.
Soğuk Savaş Döneminde Türkiye
II. Dünya Savaşı sonrasında Sovyetler Birliği'nin Türkiye üzerindeki baskısı ve Boğazlarla ilgili talepleri Türkiye'nin güvenlik politikasını Batı Bloku'na yaklaştırdı.
Truman Doktrini ve Türkiye
1947'de ilan edilen Truman Doktrini kapsamında Türkiye ve Yunanistan ABD'den ekonomik ve askerî yardım almaya başladı. Böylece Türkiye'nin Batı Bloku ile ilişkileri daha da güçlendi.
Türkiye'nin NATO'ya Katılması (1952)
Türkiye, Kore Savaşı'na asker göndererek Batı dünyasıyla ilişkilerini güçlendirdi. Türkiye ve Yunanistan 18 Şubat 1952'de NATO'ya üye oldu.
Türkiye açısından NATO üyeliği, Sovyetler Birliği'ne karşı güvenlik garantisi elde etmek ve Batı dünyasıyla askerî-siyasi bütünleşmeyi artırmak açısından önemliydi.
Balkan Paktı (1953)
Türkiye, Yunanistan ve Yugoslavya arasında 28 Şubat 1953'te Balkan Paktı imzalandı. Amaç Balkanlarda güvenlik ve iş birliğini güçlendirmekti.
Bağdat Paktı (1955)
Türkiye ve Irak arasında 1955'te kurulan Bağdat Paktı'na İngiltere, İran ve Pakistan da katıldı. Örgütün temel amacı Sovyet yayılmasına karşı Ortadoğu'da güvenlik iş birliği oluşturmaktı.
Türkiye'nin Dış Politikasındaki Önemli Gelişmeler
Soğuk Savaş boyunca Türkiye; NATO üyeliği, Balkan Paktı, Bağdat Paktı ve ABD ile ilişkileri üzerinden büyük ölçüde Batı Bloku içerisinde yer aldı.
1947 → Truman Doktrini → Türkiye'ye yardım.
1950 → Türkiye Kore Savaşı'na asker gönderdi.
1952 → Türkiye NATO üyesi oldu.
1953 → Balkan Paktı.
1955 → Bağdat Paktı.
Soğuk Savaşın Sona Ermesi ve SSCB'nin Dağılması
1970'lerin sonlarında yeniden artan ABD-SSCB rekabeti, 1980'lerde Sovyetler Birliği'nin ekonomik ve siyasi sorunlarının derinleşmesi ile yeni bir aşamaya girdi.
Mihail Gorbaçov Dönemi
Mihail Gorbaçov, 1985'te Sovyetler Birliği'nin lideri oldu. Ülkenin ekonomik ve siyasi sorunlarını çözmek amacıyla Glasnost (açıklık) ve Perestroyka (yeniden yapılanma) politikalarını uygulamaya başladı.
Gorbaçov döneminde Sovyetler Birliği Doğu Avrupa'daki müttefiklerine yönelik baskıyı azaltırken ABD ile ilişkileri geliştirmeye çalıştı.
Berlin Duvarı'nın Yıkılması (1989)
Doğu Avrupa'daki komünist yönetimlerin çözülmesiyle birlikte 9 Kasım 1989'da Berlin Duvarı'nın açılması Avrupa'daki iki kutuplu düzenin çözülmesinin sembolü hâline geldi.
Almanya'nın Birleşmesi (1990)
Doğu ve Batı Almanya'nın birleşmesi 3 Ekim 1990'da gerçekleşti. Almanya'nın birleşmesi, Avrupa'daki Soğuk Savaş düzeninin çözülmesinin en önemli sonuçlarından biridir.
Varşova Paktı'nın Dağılması
Doğu Avrupa'daki komünist rejimlerin çözülmesinin ardından Varşova Paktı 1991'de dağıldı.
SSCB'nin Dağılması (1991)
Sovyetler Birliği'ndeki ekonomik sorunlar, milliyetçi hareketler, siyasi reformlar ve Doğu Avrupa'daki komünist rejimlerin çözülmesi Sovyet sisteminin zayıflamasına neden oldu.
25 Aralık 1991'de Gorbaçov Sovyetler Birliği Devlet Başkanlığı görevinden istifa etti. 26 Aralık 1991'de Sovyetler Birliği resmen sona erdi.
Böylece II. Dünya Savaşı sonrasında oluşan iki kutuplu dünya düzeni sona erdi ve ABD'nin üstün olduğu yeni bir uluslararası dönem başladı.
Soğuk Savaşın sona ermesinde yalnızca tek bir olay etkili değildir. SSCB'nin ekonomik sorunları, Gorbaçov'un reformları, Doğu Avrupa'daki komünist rejimlerin çözülmesi, Berlin Duvarı'nın yıkılması ve Sovyetler Birliği'nin dağılması birbirini tamamlayan gelişmelerdir.
1985 → Gorbaçov.
Glasnost → açıklık.
Perestroyka → yeniden yapılanma.
1989 → Berlin Duvarı'nın yıkılması.
1990 → Almanya'nın birleşmesi.
1991 → Varşova Paktı dağıldı.
1991 → SSCB dağıldı → iki kutuplu dünya düzeni sona erdi.
Çalışma Notunu PDF Olarak İndir
Soğuk Savaş Dönemi çalışma notunu A4 yazdırma düzenine uygun PDF dosyası olarak bilgisayarınıza veya telefonunuza indirebilirsiniz.
Soğuk Savaş Dönemi: ÖSYM'nin Dikkat Ettiği Kavramlar
Soğuk Savaş Dönemi, Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi içerisinde kronoloji, neden-sonuç, bloklaşma, antlaşma ve örgüt eşleştirmeleri bakımından oldukça önemlidir. Sorularda özellikle Truman Doktrini, Marshall Planı, NATO, Varşova Paktı, Berlin Buhranları, Kore Savaşı, Küba Füze Krizi, yumuşama dönemi ve SSCB'nin dağılması gibi gelişmeler ön plana çıkabilir.
Doğu ve Batı Blokları karşılaştırılırken örgütlerin görevleri birbirine karıştırılmamalıdır. NATO ve Varşova Paktı askerî; Comecon ekonomik; Cominform ise komünist partiler arasındaki siyasi ve ideolojik koordinasyona yönelik yapılardır.
Truman Doktrini ile Marshall Planı arasındaki fark özellikle önemlidir. Truman Doktrini daha çok Sovyet yayılmasına karşı siyasi ve askerî destek anlayışını temsil ederken Marshall Planı Avrupa'nın ekonomik olarak yeniden ayağa kaldırılmasını hedeflemiştir.
Berlin, Soğuk Savaş'ın sembol alanlarından biridir. 1948-1949 Berlin Ablukası, 1949'da Almanya'nın ikiye ayrılması, 1961'de Berlin Duvarı'nın yapılması ve 1989'da duvarın yıkılması kronolojik olarak bilinmelidir.
Kore Savaşı, Soğuk Savaş'ın önemli vekâlet savaşlarından biridir. Türkiye'nin Kore'ye asker göndermesi, Türkiye'nin NATO üyeliğine giden süreç ve Batı Bloku'ndaki konumu açısından ayrıca değerlendirilmelidir.
Küba Füze Krizi, ABD ile SSCB'nin nükleer savaş tehlikesiyle karşı karşıya kaldığı en kritik krizlerden biridir. Krizin ardından iki süper güç arasında iletişim ve silahların sınırlandırılması yönündeki girişimler hız kazanmıştır.
Yumuşama Dönemi ile Soğuk Savaşın sona ermesi birbirine karıştırılmamalıdır. Yumuşama, iki süper güç arasındaki gerilimin azaltılmaya çalışıldığı dönemdir; Soğuk Savaşın sona ermesinde ise 1989 Berlin Duvarı'nın yıkılması ve 1991'de SSCB'nin dağılması belirleyici gelişmelerdir.
Türkiye açısından Truman Doktrini, Marshall Planı, Kore Savaşı, NATO üyeliği, Balkan Paktı ve Bağdat Paktı özellikle önemlidir. Türkiye'nin Soğuk Savaş boyunca büyük ölçüde Batı Bloku içerisinde yer aldığı unutulmamalıdır.
📌 Çalışmaya Devam Et!
Soğuk Savaş Dönemi'ni çalışırken olayları yalnızca tarihlerine göre ezberlemek yerine bloklaşma, neden-sonuç ve kronoloji ilişkilerini birlikte düşünmek çok daha kalıcı bir öğrenme sağlar. Özellikle Truman Doktrini → Marshall Planı → NATO → Varşova Paktı çizgisini; Berlin Ablukası → Almanya'nın bölünmesi → Berlin Duvarı sürecini ve Kore Savaşı → Küba Füze Krizi → Yumuşama → SSCB'nin dağılması bağlantısını birlikte tekrar edin.
Sınavlarda en çok karıştırılan noktalar arasında Truman Doktrini ile Marshall Planı'nın farkı, NATO ile Varşova Paktı'nın kuruluş tarihleri, Berlin olaylarının kronolojisi, Kore Savaşı'nın Türkiye açısından önemi, Küba Füze Krizi'nin sonuçları ve SSCB'nin dağılma süreci bulunmaktadır. Bu nedenle konu çalışırken kavramları yalnızca tanımlarıyla değil, ortaya çıkış nedenleri ve sonuçlarıyla birlikte öğrenmeye çalışın.
Daha fazla 12. sınıf Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi çalışma notu, KPSS tarih içerikleri ve sınava yönelik kaynaklar için tarihdefterim.net'i takip etmeyi unutmayın.
Sizin Görüşünüz Bizim İçin Değerli!