Türklerde Hukuk
İlk Türk devletlerinde töre anlayışından Türk-İslam hukuk sistemine, Osmanlı Devleti'ndeki şer'i ve örfî hukuk yapısından Cumhuriyet Dönemi'ndeki laik hukuk devrimine uzanan gelişim.
📖 Türklerde Hukuk Çalışma Notu
Türklerde Hukuk konusu, Türk devletlerinde toplum düzeninin nasıl sağlandığını, bireylerin hak ve sorumluluklarının hangi kurallara göre belirlendiğini ve hukuk sisteminin tarih içerisinde geçirdiği değişimleri anlamak açısından önemli bir yere sahiptir. İlk Türk devletlerinde yazısız hukuk kuralları olan töre, toplum ve devlet düzeninin temelini oluştururken hükümdar da dahil olmak üzere herkesin bu kurallara uyması beklenmiştir.
Türklerin İslamiyet'i kabul etmesiyle birlikte hukuk anlayışında yeni bir dönem başlamış; şer'i hukuk ile örfî hukuk birlikte uygulanmıştır. Osmanlı Devleti'nde bu ikili yapı daha da gelişmiş; kadı, mahkeme, şer'iyye sicilleri, kanunnameler ve fetva gibi kurum ve uygulamalar hukuk sisteminin temel unsurlarını oluşturmuştur.
Tanzimat Dönemi'nden itibaren Batı hukukundan etkilenilmesiyle birlikte kanunlaştırma hareketleri hız kazanmış; Mecelle, nizamiye mahkemeleri ve Kanun-ı Esasi gibi gelişmeler hukuk sisteminde önemli değişiklikler meydana getirmiştir. Cumhuriyet Dönemi'nde ise hukuk birliği ve laik hukuk anlayışı doğrultusunda gerçekleştirilen inkılaplarla modern Türk hukuk sistemi oluşturulmuştur.
Bu çalışma notunda Türklerde hukuk anlayışı; İlk Türk Devletleri, Türk-İslam Devletleri, Osmanlı Devleti, Tanzimat ve Meşrutiyet Dönemi ile Cumhuriyet Dönemi şeklinde tarihsel bir bütünlük içerisinde ele alınmıştır. Konuyu başlıklar üzerinden inceleyebilir ve çalışma notunun tamamını A4 formatında PDF olarak bilgisayarınıza veya telefonunuza indirebilirsiniz.
İlk Türk Devletlerinde Hukuk
İlk Türk devletlerinde toplum düzeninin sağlanması, bireylerin hak ve sorumluluklarının belirlenmesi ve devlet yönetiminin düzenli şekilde yürütülmesi için çeşitli hukuk kuralları uygulanmıştır. Bu hukuk anlayışının temelini töre oluşturmuştur.
Töre, yazılı bir kanun kitabı şeklinde ortaya çıkmamış, toplumun uzun yıllar boyunca oluşturduğu gelenek ve kuralların zaman içerisinde hukuk kuralı niteliği kazanmasıyla oluşmuştur. Bu nedenle İlk Türk devletlerinde hukuk anlayışının önemli özelliği örf ve geleneklere dayalı olmasıdır.
Töre
Töre, İlk Türk devletlerinde toplum düzenini ve devlet yönetimini belirleyen yazısız hukuk kurallarıdır. Töre; toplum içerisinde adaletin sağlanması, düzenin korunması, bireylerin haklarının gözetilmesi ve devlet yönetiminin belirli kurallar içerisinde yürütülmesi açısından önemli bir yere sahiptir.
Töre yalnızca halk için geçerli olan kurallardan oluşmamıştır. Hükümdar da töreye uymak zorundadır. Bu durum, Türk devlet anlayışında hükümdarın yetkilerinin tamamen sınırsız olmadığını ve hukuk düzeninin hükümdarın üzerinde bir bağlayıcılığa sahip olduğunu göstermektedir.
Hükümdarın bile töreye uymak zorunda olması, hukukun üstünlüğü ve hükümdarın yetkilerinin belirli kurallarla sınırlandırılması açısından önemlidir.
Törenin Kaynakları
Töre, toplum içerisinde uzun zaman boyunca oluşan gelenek ve uygulamaların hukuk kuralı niteliği kazanmasıyla ortaya çıkmıştır. Bunun yanında hükümdarın emirleri ve toplumun ihtiyaçlarına göre yapılan düzenlemeler de törenin gelişmesinde etkili olmuştur.
Bu nedenle töreyi tamamen değişmez kurallardan oluşan bir yapı olarak değerlendirmek doğru değildir. Toplumun ihtiyaçlarına göre bazı kurallar değiştirilebilmiş veya yeniden düzenlenebilmiştir.
Törenin Değişmez İlkeleri
Türk hukuk anlayışında törenin zaman içerisinde değişebilmesine rağmen adalet ve insan onurunu koruyan temel ilkelerin değişmemesi önemlidir. Bu temel ilkeler arasında könilik, uzluk, tüzlük ve kişilik yer alır.
Könilik, adalet ve doğruluk anlayışını ifade eder. Devlet yönetiminde adaletli davranılması ve haksızlığın önlenmesi temel amaçtır.
Uzluk, iyilik ve faydalılık anlayışını ifade eder. Toplum yararına hareket edilmesi ve insanların yararının gözetilmesi bu ilkeyle ilişkilidir.
Tüzlük, eşitlik anlayışını ifade eder. Toplum düzeninde adalet ve eşitliğin korunması gerektiğini ortaya koyar.
Kişilik ise insanlık ve insan haklarına saygı anlayışını ifade eder. Bireyin değerinin ve insan onurunun korunması bu ilkenin temelidir.
Könilik → Adalet
Uzluk → İyilik / Faydalılık
Tüzlük → Eşitlik
Kişilik → İnsanlık / İnsan haklarına saygı
Uygurlarda Yazılı Hukuk
Uygurların yerleşik hayata geçmesi, hukuk anlayışında da önemli bir değişim meydana getirmiştir. Yerleşik yaşamın gelişmesiyle birlikte ticaret, mülkiyet, borçlanma ve kiralama gibi konular daha ayrıntılı şekilde düzenlenmeye başlanmıştır.
Bu gelişmeler sonucunda çeşitli sözleşmelerin ve hukuki işlemlerin yazılı hale getirilmesi yaygınlaşmıştır. Böylece Uygurlar, Türk hukuk tarihinde yazılı hukuk uygulamalarının gelişmesine önemli katkı sağlamıştır.
Yargu ve Yargucu
İlk Türk devletlerinde adalet işlerinin yürütülmesi için çeşitli görevliler bulunmuştur. Yargu, adalet işlerinin görüldüğü mahkeme veya yargı organını ifade ederken, bu işlerde görev yapan kişilere yargucu adı verilmiştir.
Bazı kaynaklarda yargı görevlileri için tarkan unvanının da kullanıldığı görülmektedir. Bu kavramlar, İlk Türk devletlerinde adalet işlerinin belirli görevliler tarafından yürütüldüğünü göstermektedir.
Türk-İslam Devletlerinde Hukuk
Türklerin İslamiyet'i kabul etmesiyle birlikte hukuk anlayışında yeni bir dönem başlamıştır. Önceki Türk devletlerinden gelen örf ve geleneklerin yanında İslam hukukunun kuralları da uygulanmaya başlanmıştır.
Böylece Türk-İslam devletlerinde hukuk sistemi genel olarak şer'i hukuk ve örfî hukuk olmak üzere iki temel alan üzerinden gelişmiştir.
Şer'i Hukuk
Şer'i hukuk, temel kaynaklarını İslam dininin esaslarından alan hukuk sistemidir. Kur'an ve sünnet başta olmak üzere icma ve kıyas gibi yöntemlerden yararlanılarak oluşturulmuştur.
Özellikle evlenme, boşanma, miras, vakıf ve benzeri özel hukuk alanlarında şer'i hukuk kuralları etkili olmuştur.
Yargı teşkilatının başında bulunan en yüksek görevli Kadıü'l-Kudat olarak adlandırılmıştır. Kadıların görevleri ve hukuk sisteminin işleyişi bu yapı içerisinde düzenlenmiştir.
Örfî Hukuk
Örfî hukuk, eski Türk geleneklerinden, toplumun ihtiyaçlarından ve hükümdarın koyduğu kurallardan kaynaklanan hukuk alanıdır.
Özellikle devlet yönetimi, askerlik, vergi ve kamu düzeni gibi alanlarda örfî hukuk kuralları uygulanmıştır. Böylece Türk-İslam devletleri, İslam hukukunu Türk devlet geleneğinden gelen örf ve uygulamalarla birlikte kullanmıştır.
Şer'i Hukuk → İslam dininin kaynakları (Kur'an,
sünnet, icma, kıyas)
Örfî Hukuk → Türk gelenekleri + hükümdar emirleri
Emir-i Dâd
Türk-İslam devletlerinde örfî hukuk alanındaki görevlerden sorumlu görevlilerden biri Emir-i Dâd'dır. Devlet düzeninin korunması ve özellikle örfî hukuk alanındaki uygulamalarla ilgili görevler üstlenmiştir.
Divan-ı Mezalim
Divan-ı Mezalim, hükümdarın başkanlığında toplanan ve önemli adli ve idari meselelerin görüşüldüğü yüksek bir yargı ve denetim organıdır.
Özellikle devlet görevlileri hakkında yapılan şikâyetler, ağır siyasi suçlar ve kadıların kararlarıyla ilgili itirazlar bu mecliste ele alınabilmiştir. Divan-ı Mezalim'in hükümdarın başkanlığında toplanması, hükümdarın adaletin sağlanmasında doğrudan rol üstlendiğini göstermektedir.
Divan-ı Mezalim'i yalnızca sıradan bir mahkeme olarak düşünmeyin. Hükümdarın başkanlığında önemli adli ve idari şikâyetlerin değerlendirildiği üst düzey bir yargı-denetim organıdır.
Osmanlı Devleti'nde Hukuk Sistemi
Osmanlı Devleti'nde hukuk sistemi, Türk-İslam devletlerinden devralınan anlayışın geliştirilmesiyle oluşmuştur. Osmanlı hukukunun temel özelliklerinden biri şer'i hukuk ile örfî hukukun birlikte uygulanmasıdır.
Şer'i hukuk İslam hukukunun temel kaynaklarına dayanırken, örfî hukuk devlet yönetimi ve kamu düzeniyle ilgili konularda padişah tarafından çıkarılan düzenlemelerle şekillenmiştir.
Şer'i ve Örfî Hukuk Dengesi
Osmanlı Devleti'nde padişahların örfî hukuk alanında düzenleme yapma yetkisi bulunmuştur. Ancak örfî düzenlemelerin şer'i hukukun temel ilkelerine aykırı olmaması esastır.
Padişahların devlet yönetimiyle ilgili olarak çıkardıkları yazılı hukuk kurallarına genel olarak kanunname adı verilmiştir.
Kanunname-i Âli Osman
Osmanlı Devleti'nde örfî hukuk alanında yapılan düzenlemelerin en önemli örneklerinden biri Kanunname-i Âli Osman'dır. Fatih Sultan Mehmet döneminde düzenlenen bu kanunname, özellikle devlet yönetimi, saray teşkilatı ve veraset gibi alanlarda önemli hükümler içermiştir.
Şer'i hukuk → İslam hukukuna dayalı kurallar
Örfî hukuk → Padişahın koyduğu devlet
düzenlemeleri
Kanunname → Örfî hukuk alanındaki yazılı
düzenlemeler
Kadı ve Mahkeme Yapısı
Osmanlı Devleti'nde adalet işlerinin yürütülmesinden kadılar sorumluydu. Kadıların temel görevi mahkemelerde hukuki anlaşmazlıkları çözmek ve adaletin uygulanmasını sağlamaktı.
Bunun yanında kadılar görev yaptıkları bölgelerde belediye, kamu düzeni ve çeşitli idari işlerle ilgili sorumluluklar da üstlenmiştir. Bu nedenle Osmanlı kadısı yalnızca yargıç değil, aynı zamanda bulunduğu yerin önemli idari görevlilerinden biridir.
Şer'iyye Sicilleri
Kadıların verdikleri kararlar ve görev bölgelerinde gerçekleştirdikleri çeşitli hukuki işlemler Şer'iyye Sicilleri adı verilen defterlere kaydedilmiştir.
Bu defterler sayesinde Osmanlı toplumunda aile hayatı, miras, ticaret, borçlanma, mülkiyet ve çeşitli toplumsal ilişkiler hakkında önemli bilgiler elde edilebilmektedir.
Naib ve Subaşı
Kadının görevlerini yerine getirirken kendisine yardımcı olan görevlilerden biri naib'dir. Naib, kadının vekili olarak bazı yargı ve idari görevleri yerine getirmiştir.
Subaşı ise özellikle güvenlik, kamu düzeni ve verilen cezaların uygulanmasıyla ilgili görevler üstlenen görevliler arasında yer almıştır.
Fetva ve Şeyhülislam
Fetva, belirli bir hukuki veya dini konu hakkında İslam hukukuna göre verilen hukuki görüş niteliğindeki açıklamadır.
Osmanlı Devleti'nde önemli dini ve hukuki konularda fetva verme yetkisine sahip en üst görevli Şeyhülislam'dır. Fetva ile mahkeme kararı aynı şey değildir. Fetva hukuki ve dini konuda görüş bildirirken, kadı mahkemede somut olay hakkında karar vermiştir.
Kadı → Mahkemede karar verir.
Şeyhülislam → Fetva verir.
Naib → Kadının vekilidir.
Subaşı → Güvenlik ve kamu düzeniyle ilgilidir.
Tanzimat ve Meşrutiyet Döneminde Hukukta Modernleşme
XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti'nde siyasi ve ekonomik gelişmelerin yanı sıra hukuk alanında da önemli değişiklikler yaşanmıştır. Avrupa devletleriyle ilişkilerin artması, Osmanlı vatandaşlarının farklı hukuki statülere sahip olması ve devletin modernleşme ihtiyacı kanunlaştırma hareketlerini hızlandırmıştır.
Tanzimat Fermanı (1839)
1839 Tanzimat Fermanı, Osmanlı hukuk ve yönetim tarihinde önemli bir dönüm noktasıdır. Fermanla can, mal ve namus güvenliğinin sağlanması, vergilerin ve askerlik hizmetinin belirli kurallara bağlanması gibi düzenlemeler yapılmıştır.
Tanzimat Fermanı'nın önemli özelliklerinden biri, devlet yönetiminde hukuki kurallara bağlılığın ve kanun üstünlüğü anlayışının güçlendirilmesidir. Padişah da ilan edilen ilkeler doğrultusunda hareket edeceğini açıklamıştır.
Tanzimat Fermanı, Osmanlı Devleti'nde kişilerin temel güvenliklerinin devlet tarafından güvence altına alınması ve yönetimin hukuki esaslara bağlanması bakımından önemlidir.
Kanunlaştırma Hareketleri
Tanzimat Dönemi'nde Osmanlı hukuk sistemini düzenlemek amacıyla çeşitli kanunlar hazırlanmış ve yeni mahkemeler oluşturulmuştur. Bu süreçte hem mevcut İslam hukukundan yararlanılmış hem de Avrupa hukuk sistemlerinden etkilenilmiştir.
Mecelle
Mecelle-i Ahkâm-ı Adliye, Ahmet Cevdet Paşa başkanlığındaki bir komisyon tarafından hazırlanmıştır. Mecelle, özellikle Hanefi fıkhına dayalı medeni hukuk kurallarının ve borçlar hukukunun sistemli bir şekilde düzenlenmesini amaçlamıştır.
Mecelle, Osmanlı hukuk tarihinde önemli bir kanunlaştırma hareketidir. Ancak modern anlamda bütün medeni hukuk alanlarını kapsayan eksiksiz bir medeni kanun değildir. Özellikle borçlar, eşya ve yargılama hukukuyla ilgili hükümleriyle öne çıkmıştır.
Mecelle → Ahmet Cevdet Paşa → Hanefi fıkhı → medeni hukuk alanında kanunlaştırma bağlantısını birlikte düşünün.
Nizamiye ve Ticaret Mahkemeleri
Osmanlı Devleti'nde Batı hukukundan etkilenilmesiyle birlikte yeni mahkemeler kurulmuştur. Nizamiye mahkemeleri özellikle modern hukuk anlayışına göre çeşitli davaların görülmesinde önemli rol üstlenmiştir.
Ticari ilişkilerin gelişmesi ve Avrupalı devletlerle yapılan ekonomik faaliyetlerin artması sonucunda ticaret mahkemeleri de oluşturulmuştur. Yeni mahkemelerin kurulması ve mevcut şer'i mahkemelerin varlığını sürdürmesi, Osmanlı Devleti'nde bir süre hukukta ikilik yaşanmasına neden olmuştur.
Kanun-ı Esasi (1876)
1876 Kanun-ı Esasi, Osmanlı Devleti'nin ilk anayasasıdır. Bu gelişmeyle Osmanlı Devleti'nde Meşrutiyet yönetimine geçilmiş ve anayasal bir yönetim anlayışı oluşturulmuştur.
Kanun-ı Esasi ile yasama faaliyetlerinde Meclis-i Mebusan ve Meclis-i Ayan gibi meclisler yer almıştır. Böylece halkın temsilcileri aracılığıyla yönetime katılması yönünde önemli bir adım atılmıştır.
Kanun-ı Esasi → 1876 → İlk Osmanlı Anayasası → I. Meşrutiyet → Meclis-i Mebusan
Cumhuriyet Dönemi Hukuk İnkılabı
Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte yeni Türk devletinin hukuk sisteminin modern, laik ve çağdaş esaslara göre düzenlenmesi amacıyla önemli reformlar gerçekleştirilmiştir. Bu reformların temel amaçlarından biri farklı hukuk sistemlerinin aynı anda uygulanmasından kaynaklanan hukuk ikiliğini ortadan kaldırmak ve hukuk birliğini sağlamaktır.
1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu)
1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu, Milli Mücadele döneminde Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından hazırlanmıştır. Kısa ve temel nitelikteki bu anayasa, egemenliğin kaynağını millete dayandırmıştır.
Anayasanın en önemli ilkelerinden biri "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir." anlayışıdır. Bu ilke, milli egemenlik düşüncesinin hukuki temellerinden birini oluşturmuştur.
1924 Anayasası
Cumhuriyet'in ilanından sonra yeni devletin yönetim yapısını daha ayrıntılı biçimde düzenlemek amacıyla 1924 Anayasası kabul edilmiştir. 1924 Anayasası, Cumhuriyet rejiminin temel kurumlarını düzenlemiş ve uzun yıllar Türkiye Cumhuriyeti'nin temel hukuk belgelerinden biri olmuştur.
1926 Türk Medeni Kanunu
Cumhuriyet Dönemi hukuk inkılabının en önemli adımlarından biri 1926 Türk Medeni Kanunu'nun kabul edilmesidir. İsviçre Medeni Kanunu örnek alınarak hazırlanan kanunla özel hukuk alanında önemli değişiklikler yapılmıştır.
Medeni Kanun ile aile ve miras hukukunda önemli düzenlemeler gerçekleştirilmiş, resmi nikâh esası benimsenmiş ve tek eşlilik kabul edilmiştir. Kadınların medeni hukuk alanındaki hakları genişletilmiş; kadın ve erkek arasında medeni haklar bakımından önemli eşitlikler sağlanmıştır.
Türk Medeni Kanunu ile özellikle resmi nikâh, tek eşlilik, kadınların medeni haklarının genişletilmesi ve hukuk birliği açısından önemli değişiklikler yapılmıştır.
Hukukta Laikleşme
Cumhuriyet Dönemi hukuk inkılabının temel özelliklerinden biri hukuk sisteminin laikleştirilmesidir. Hukuki düzenlemelerin dini kurallardan bağımsız olarak hazırlanması ve uygulanması modern hukuk devletinin oluşturulması açısından önemli görülmüştür.
Bu süreçte Şer'iyye mahkemeleri kapatılmış, farklı hukuk sistemlerinden kaynaklanan ikiliklerin ortadan kaldırılması yönünde önemli adımlar atılmıştır.
Hukukta Birlik
Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde şer'i mahkemelerin yanında nizamiye ve ticaret mahkemelerinin bulunması hukukta ikiliğe neden olmuştu. Cumhuriyet Dönemi'nde yapılan hukuk inkılaplarıyla farklı hukuk kurumları arasında ortaya çıkan bu ayrılık giderilmeye çalışılmış ve tek, modern ve laik bir hukuk sistemi oluşturulmuştur.
Cumhuriyet Dönemi hukuk inkılabının üç temel sonucu: Hukuk birliği + laik hukuk sistemi + çağdaş hukuk anlayışı.
Çalışma Notunu PDF Olarak İndir
Türklerde Hukuk konusundaki çalışma notunu A4 yazdırma düzenine uygun PDF dosyası olarak bilgisayarınıza veya telefonunuza indirebilirsiniz.
Türklerde Hukuk: ÖSYM'nin Dikkat Ettiği Kavramlar
Türklerde Hukuk konusu, Türk devletlerinde hukuk anlayışının zaman içerisinde nasıl değiştiğini ve farklı hukuk sistemlerinin hangi ihtiyaçlar doğrultusunda ortaya çıktığını anlamak açısından önemlidir. ÖSYM bu konuyu doğrudan bilgi sorularının yanında kavram, kurum, amaç ve dönem eşleştirmeleri üzerinden de sorgulayabilir.
İlk Türk Devletlerinde hukuk anlayışının temelini töre oluşturmuştur. Töre yazısız hukuk kurallarıdır ve hükümdar dahil toplumun bütün üyeleri için bağlayıcıdır. Bu durum Türk devletlerinde hükümdarın yetkilerinin tamamen sınırsız olmadığını göstermektedir. Töre zaman içerisinde toplumun ihtiyaçlarına göre değişebilse de könilik, uzluk, tüzlük ve kişilik gibi temel ilkeler adalet, faydalılık, eşitlik ve insanlık anlayışını temsil etmektedir.
Uygurların yerleşik hayata geçmesi, hukuk alanında da önemli değişikliklere neden olmuştur. Ticaretin, mülkiyet ilişkilerinin ve kiralama gibi ekonomik faaliyetlerin gelişmesiyle çeşitli hukuki işlemler yazılı hale getirilmiştir. Bu nedenle Uygurlar, Türk hukuk tarihinde yazılı hukuk uygulamalarının gelişmesi açısından önemli bir yere sahiptir. Yargu adalet işlerinin görüldüğü yargı organını, yargucu ise bu alanda görev yapan kişiyi ifade etmektedir.
Türklerin İslamiyet'i kabul etmesiyle birlikte hukuk sistemine şer'i hukuk da dahil olmuştur. Böylece Türk-İslam devletlerinde şer'i ve örfî hukuk birlikte uygulanmıştır. Şer'i hukuk Kur'an, sünnet, icma ve kıyas gibi kaynaklara dayanırken örfî hukuk eski Türk gelenekleri ve hükümdarın düzenlemelerinden yararlanmıştır. Devlet yönetimi, askerlik ve vergi gibi kamu alanlarında örfî hukuk daha fazla etkili olmuştur. Divan-ı Mezalim ise hükümdarın başkanlığında önemli adli ve idari şikâyetlerin görüşüldüğü üst düzey yargı ve denetim organıdır.
Osmanlı Devleti'nde şer'i ve örfî hukuk birlikte uygulanmıştır. Padişahların devlet yönetimi ve kamu düzeniyle ilgili çıkardıkları yazılı düzenlemelere kanunname adı verilmiştir. Kanunname-i Âli Osman, Osmanlı örfî hukukunun önemli örneklerinden biridir. Osmanlı mahkemelerinin başında kadı bulunmuş, kadıların kararları ve çeşitli hukuki işlemler Şer'iyye Sicillerine kaydedilmiştir. Naib kadının vekili olarak görev yaparken, Şeyhülislam önemli dini ve hukuki konularda fetva vermiştir.
Tanzimat Dönemi, Osmanlı hukuk sisteminin modernleşmesinde önemli bir dönüm noktasıdır. 1839 Tanzimat Fermanı ile can, mal ve namus güvenliği gibi temel konuların devlet tarafından güvence altına alınması ve yönetimin belirli hukuki esaslara bağlanması yönünde adımlar atılmıştır. Mecelle, Ahmet Cevdet Paşa başkanlığındaki komisyon tarafından hazırlanmış ve özellikle Hanefi fıkhına dayalı medeni hukuk alanındaki hükümlerin sistemleştirilmesini sağlamıştır.
Osmanlı Devleti'nin son dönemlerinde Batı hukukundan etkilenilerek nizamiye mahkemeleri ve ticaret mahkemeleri gibi yeni mahkemeler kurulmuştur. Ancak şer'i mahkemelerin de varlığını sürdürmesi hukukta ikiliğe neden olmuştur. 1876 Kanun-ı Esasi ise Osmanlı Devleti'nin ilk anayasasıdır ve I. Meşrutiyet'in ilanıyla anayasal yönetime geçilmesinde temel rol oynamıştır.
Cumhuriyet Dönemi hukuk inkılabının temel amacı, farklı hukuk sistemlerinin bir arada bulunmasından kaynaklanan hukuk ikiliğini ortadan kaldırmak ve modern, laik ve çağdaş bir hukuk düzeni oluşturmaktır. 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu milli egemenlik anlayışını güçlendirirken, 1924 Anayasası Cumhuriyet'in devlet yapısını düzenlemiştir. 1926 Türk Medeni Kanunu'nun kabul edilmesiyle resmi nikâh, tek eşlilik ve kadınların medeni haklarının genişletilmesi sağlanmıştır. Şer'iyye mahkemelerinin kapatılması ve modern hukuk sisteminin oluşturulmasıyla hukukta laikleşme ve birlik süreci güçlendirilmiştir.
Bu nedenle Türklerde Hukuk konusu çalışılırken yalnızca kanunların isimlerini ve tarihlerini ezberlemek yerine "Bu hukuk düzenlemesi hangi ihtiyaca cevap verdi, hangi hukuk anlayışını güçlendirdi ve önceki dönemden hangi yönüyle ayrıldı?" soruları üzerinden düşünmek daha kalıcı bir öğrenme sağlayacaktır.
📌 Çalışmaya Devam Et!
Türklerde Hukuk konusunu öğrenirken hukuk sistemlerini yalnızca isimleriyle ezberlemek yerine her dönemin siyasi, sosyal ve ekonomik şartlarıyla birlikte değerlendirmek konunun daha kalıcı öğrenilmesini sağlar. İlk Türk devletlerinde törenin toplum ve devlet düzenindeki rolünden Uygurlarda yazılı hukuk uygulamalarına, Türk-İslam devletlerinde şer'i ve örfî hukuk anlayışından Osmanlı Devleti'ndeki kadı ve mahkeme sistemine, Tanzimat Dönemi'ndeki kanunlaştırma hareketlerinden Cumhuriyet Dönemi'ndeki hukuk inkılabına kadar yaşanan gelişmeleri bir bütün olarak düşünün. Özellikle töre, şer'i hukuk, örfî hukuk, kanunname, Mecelle, Kanun-ı Esasi, Teşkilat-ı Esasiye ve Türk Medeni Kanunu arasındaki bağlantıları düzenli olarak tekrar edin. Daha fazla tarih çalışma notu, KPSS tarih içerikleri ve sınava yönelik kaynaklar için tarihdefterim.net'i takip etmeyi unutmayın.