Türklerde Eğitim ve Bilim
İlk Türk devletlerinde pratik eğitim anlayışından Türk-İslam dünyasındaki medreselere, Osmanlı ilmiye teşkilatından Cumhuriyet Dönemi eğitim ve bilim inkılaplarına uzanan gelişim.
📖 Türklerde Eğitim ve Bilim Çalışma Notu
Türklerde Eğitim ve Bilim konusu, Türk Kültür ve Medeniyet Tarihi içerisinde eğitim kurumlarının, bilimsel çalışmaların ve bilgi üretim anlayışının tarihsel gelişimini ortaya koymaktadır. İlk Türk devletlerinde günlük hayatın ihtiyaçlarına yönelik olarak şekillenen pratik eğitim anlayışı, Uygurların yerleşik hayata geçmesiyle birlikte yazılı kültür ve bilimsel faaliyetlerin gelişmesine zemin hazırlamıştır.
Türklerin İslamiyet'i kabul etmesiyle birlikte eğitim ve bilim faaliyetlerinde medrese, darüşşifa ve kütüphane gibi kurumlar önem kazanmış; Farabi, İbn-i Sina, Biruni ve Ali Kuşçu gibi bilim insanları farklı alanlarda önemli çalışmalar ortaya koymuştur. Osmanlı Devleti döneminde ise medreseler, Enderun, sıbyan mektepleri ve modernleşme döneminde açılan yeni okullar sayesinde eğitim sistemi farklı kurumlar üzerinden gelişmiştir.
Bu çalışma notunda Türklerde eğitim ve bilim; İlk Türk Devletleri, Türk-İslam Devletleri, Osmanlı Devleti, Tanzimat ve modernleşme dönemi ile Cumhuriyet Dönemi şeklinde tarihsel bir bütünlük içerisinde ele alınmıştır. Konuyu başlıklar üzerinden inceleyebilir ve çalışma notunun tamamını A4 formatında PDF olarak bilgisayarınıza veya telefonunuza indirebilirsiniz.
İlk Türk Devletlerinde Eğitim ve Bilim
İlk Türk devletlerinde eğitim, bugünkü anlamda örgün eğitim kurumlarından ziyade toplumun günlük yaşamı içerisinde gerçekleştirilmiştir. Göçebe ve bozkır hayatının şartları, eğitim anlayışının daha çok uygulamaya ve hayatın ihtiyaçlarına yönelik olmasına neden olmuştur.
Çocuklar ve gençler aile içerisinde ve toplum hayatında gözlemleyerek ve uygulayarak yetiştirilmiştir. Savaşçılık, at binme, ok kullanma, avcılık, hayvancılık, el sanatları ve toplumsal sorumluluklar bu eğitimin önemli parçalarını oluşturmuştur.
Töre ve Hayat Okulu
İlk Türk toplumlarında eğitim yalnızca belirli bir kurumda verilen bilgilerden oluşmamıştır. Töre olarak adlandırılan toplumsal ve hukuki kurallar, aile ve toplum içerisinde yeni nesillere aktarılmıştır.
Bu nedenle bozkır kültüründe hayatın kendisi bir eğitim alanı olarak görülmüş; bireylerin toplumun değerlerini benimsemesi, dayanışma göstermesi, savaş becerileri kazanması ve yaşam koşullarına uyum sağlaması amaçlanmıştır.
İlk Türk devletlerinde eğitim anlayışının temel özelliği, örgün kurumlardan çok aile, toplum ve günlük hayat içerisinde gerçekleştirilen pratik eğitime dayanmasıdır.
Uygurlar ve Eğitimde Değişim
Uygurların yerleşik hayata geçmesi, Türklerin eğitim ve bilim tarihinde önemli bir dönüm noktası oluşturmuştur. Yerleşik yaşamla birlikte şehirlerin gelişmesi, ticaretin yaygınlaşması ve yazılı kültürün güçlenmesi eğitim faaliyetlerinin de gelişmesine katkı sağlamıştır.
Uygurlar döneminde kâğıt kullanımı ve tahta kalıplarla baskı gelişmiş; çeşitli eserlerin çoğaltılması ve yazılı kültürün yayılması kolaylaşmıştır. Uygurların kütüphaneler oluşturması ve çok sayıda yazılı eser meydana getirmesi, yerleşik yaşamın kültür ve bilim üzerindeki etkisini göstermektedir.
On İki Hayvanlı Türk Takvimi
Türklerin astronomi ve zaman hesaplama konusundaki bilgi birikimini gösteren önemli çalışmalardan biri On İki Hayvanlı Türk Takvimi'dir. Bu takvimde yıllar çeşitli hayvan isimleriyle ifade edilmiştir.
Takvimin hazırlanabilmesi; Türklerin gök cisimlerini, mevsimsel değişimleri ve zamanın düzenli döngüsünü gözlemlediğini göstermektedir. Bu nedenle On İki Hayvanlı Türk Takvimi, Türklerin astronomi ve zaman hesaplama alanındaki bilgi birikiminin önemli göstergelerinden biridir.
Uygurların yerleşik hayata geçmesi; eğitim, yazılı kültür, kâğıt kullanımı, baskı teknikleri, kütüphaneler ve bilimsel faaliyetlerin gelişmesini hızlandırmıştır.
Türk-İslam Devletlerinde Eğitim ve Bilim
Türklerin İslamiyet'i kabul etmesiyle birlikte eğitim ve bilim anlayışında önemli değişimler yaşanmıştır. Eski Türk kültüründen gelen bilgi ve eğitim anlayışı, İslam medeniyetinin bilimsel birikimiyle birleşmiş ve yeni eğitim kurumlarının ortaya çıkmasını sağlamıştır.
Medrese
Medrese, Türk-İslam devletlerinde eğitim ve öğretimin temel kurumlarından biridir. Medreselerde yalnızca dini bilimler değil, dönemin şartlarına göre matematik, astronomi, tıp, felsefe ve diğer bilim alanlarında da eğitim verilmiştir.
Tefsir, hadis ve fıkıh gibi dini bilimlerin yanında matematik, astronomi ve tıp gibi alanların okutulması, Türk-İslam medreselerindeki eğitim anlayışının çok yönlü olduğunu göstermektedir.
Nizamiye Medreseleri
Büyük Selçuklu Devleti'nin önemli devlet adamlarından Nizamülmülk tarafından kurulan Nizamiye Medreseleri, Türk-İslam eğitim tarihinde önemli bir yere sahiptir.
Bağdat başta olmak üzere farklı merkezlerde oluşturulan Nizamiye Medreseleri, düzenli eğitim veren ve öğrencilere barınma gibi imkânlar sağlayan önemli yükseköğretim kurumları arasında yer almıştır.
Nizamiye Medreseleri denildiğinde özellikle Nizamülmülk – Büyük Selçuklu – medrese – düzenli yükseköğretim ilişkisi kurulmalıdır.
Bimarhane ve Darüşşifalar
Türk-İslam dünyasında tıp eğitimi yalnızca teorik bilgilerle sınırlı kalmamıştır. Bimarhane ve darüşşifa olarak adlandırılan sağlık kurumlarında hastaların tedavisi yapılırken tıp eğitimi de gerçekleştirilmiştir.
Bu kurumlar, sağlık hizmetleri ile bilimsel eğitimin bir arada yürütüldüğü uygulama merkezleri olarak Türk-İslam bilim geleneğinin önemli örnekleri arasında yer almıştır.
Önemli Türk-İslam Bilim İnsanları
Türk-İslam medeniyetinin gelişmesinde bilim insanlarının çalışmalarının önemli bir yeri vardır. Farklı bilim alanlarında yapılan çalışmalar, İslam dünyasının bilimsel birikimine ve sonraki dönemlerde Avrupa bilim dünyasına önemli katkılar sağlamıştır.
Farabi, felsefe ve mantık başta olmak üzere çeşitli bilim alanlarında çalışmalar yapmış ve "Muallim-i Sani" yani "İkinci Öğretmen" unvanıyla tanınmıştır. Aristoteles ise "Birinci Öğretmen" olarak kabul edilmiştir.
İbn-i Sina, özellikle tıp alanındaki çalışmalarıyla tanınmıştır. El-Kanun fi't-Tıbb adlı eseri uzun süre İslam dünyasında ve Avrupa'daki tıp eğitiminde önemli bir kaynak olarak kullanılmıştır.
Biruni, astronomi, matematik, coğrafya ve farklı bilim alanlarında yaptığı çalışmalarla tanınmaktadır. Özellikle gözlem ve ölçmeye dayalı bilimsel yaklaşımı dikkat çekmektedir.
Ali Kuşçu, astronomi ve matematik alanlarında önemli çalışmalar yapmıştır. Fatih Sultan Mehmet'in davetiyle İstanbul'a gelmiş ve Osmanlı bilim hayatının gelişmesine katkı sağlamıştır.
Farabi → Felsefe ve Mantık (Muallim-i Sani)
İbn-i Sina → Tıp (El-Kanun fi't-Tıbb)
Biruni → Astronomi, Matematik ve Coğrafya
Ali Kuşçu → Astronomi ve Matematik
Osmanlı Devleti'nde Eğitim Sistemi ve İlmiye Sınıfı
Osmanlı Devleti'nde eğitim faaliyetleri uzun süre medreseler başta olmak üzere farklı kurumlar aracılığıyla yürütülmüştür. Eğitim sistemi içerisinde dini eğitim, hukuk, bilim ve devlet yönetimi için insan yetiştirme amacı birlikte görülmüştür.
İlmiye Sınıfı
Osmanlı Devleti'nde eğitim, hukuk ve din hizmetlerini yürüten görevliler ilmiye sınıfı içerisinde yer almıştır. Şeyhülislam, kadı ve müderrisler bu sınıfın önemli temsilcileridir.
Müderrisler medreselerde ders verirken, kadılar adalet ve yargı işlerinde görev yapmış, şeyhülislam ise dinî ve hukuki konularda önemli bir otorite olmuştur.
Müderris ve Mülazimet Sistemi
Osmanlı medreselerinde ders veren öğretim görevlilerine müderris adı verilmiştir. Medrese mezunlarının müderrislik ve çeşitli ilmiye görevlerine atanabilmeleri için belirli aşamalardan geçmeleri gerekmiştir.
Mülazimet sistemi, medrese mezunlarının görev alabilmek için sıra beklemeleri ve belirli bir hazırlık sürecinden geçmeleriyle ilgili uygulamadır. Bu sistem, ilmiye mesleğine geçişte önemli bir aşama oluşturmuştur.
Sıbyan Mektepleri
Sıbyan mektepleri, Osmanlı toplumunda temel eğitimin verildiği mahalle düzeyindeki kurumlardır. Çocuklara okuma-yazma, temel dini bilgiler ve çeşitli temel beceriler kazandırılması amaçlanmıştır.
Enderun Mektebi
Enderun Mektebi, Osmanlı saray teşkilatı içerisinde devlet yönetiminde görev alabilecek nitelikli insanların yetiştirildiği önemli bir eğitim kurumudur.
Özellikle devşirme sistemi içerisinden seçilen yetenekli çocuklar ve gençler burada eğitim alarak devlet adamı, yönetici ve askerî görevlerde bulunabilecek şekilde yetiştirilmiştir.
Sıbyan Mektebi → Temel eğitim
Medrese → Dinî ve bilimsel yüksek eğitim
Enderun → Devlet adamı ve yönetici yetiştirme
Beşik Ulemalığı
Osmanlı medrese sisteminin zaman içerisinde bozulmaya başlaması, eğitim kalitesini olumsuz etkileyen bazı uygulamaların ortaya çıkmasına neden olmuştur. Bunlardan biri beşik ulemalığıdır.
Beşik ulemalığı anlayışında bazı kişilere henüz gerekli eğitim ve yeterliliğe sahip olmadan, aileden gelen konumları nedeniyle ilmiye görevleri verilmiştir. Bu durum liyakat ilkesinin zayıflamasına ve medreselerde eğitim kalitesinin düşmesine neden olan faktörlerden biri olmuştur.
Sahn-ı Seman ve Süleymaniye Medreseleri
Osmanlı Devleti'nde yüksek düzeyde eğitim veren medreseler arasında Sahn-ı Seman ve Süleymaniye Medreseleri önemli bir yere sahiptir.
Fatih Sultan Mehmet döneminde kurulan Sahn-ı Seman medreseleri yüksek düzeyde eğitim veren önemli kurumlar arasında yer alırken, Kanuni Sultan Süleyman döneminde kurulan Süleymaniye Medreseleri Osmanlı eğitim sisteminin en gelişmiş kurumlarından biri olmuştur.
Sahn-ı Seman → Fatih Sultan Mehmet dönemi
Süleymaniye Medreseleri → Kanuni Sultan Süleyman dönemi
İkisi de Osmanlı'nın en yüksek düzeyde eğitim veren kurumları
arasındadır.
Tanzimat ve Sonrası Modernleşme Dönemi Eğitimi
Osmanlı Devleti'nde XVIII. ve özellikle XIX. yüzyılda askerî, siyasi ve ekonomik alanlarda yaşanan değişimlere paralel olarak eğitim alanında da modernleşme ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Batılı tarzda eğitim veren yeni okullar açılırken eğitim teşkilatını düzenlemeye yönelik önemli adımlar atılmıştır.
Maarif-i Umumiye Nezareti
Maarif-i Umumiye Nezareti, eğitim işlerinin merkezi bir yapı içerisinde düzenlenmesi amacıyla kurulmuştur. Böylece Osmanlı Devleti'nde modern eğitim kurumlarının yönetilmesi ve eğitim politikalarının merkezi olarak yürütülmesi yönünde önemli bir adım atılmıştır.
Maarif-i Umumiye Nizamnamesi
1869 Maarif-i Umumiye Nizamnamesi, Osmanlı eğitim sisteminin yeniden düzenlenmesi bakımından önemli bir gelişmedir. Eğitim kurumlarının kademeli bir sistem içerisinde düzenlenmesine yönelik hükümler içermiştir.
Bu düzenlemeyle sıbyan mektepleri, rüştiyeler, idadiler, sultaniler ve yükseköğretim kurumları arasında daha sistemli bir yapı oluşturulmaya çalışılmıştır.
Darülfünun
Darülfünun, Osmanlı Devleti'nde modern anlamda yükseköğretim kurumu oluşturma çabalarının önemli sonucudur. XIX. yüzyılda çeşitli girişimlerle açılan Darülfünun, Osmanlı eğitim sisteminde üniversite düzeyinde eğitim anlayışının gelişmesini sağlamıştır.
Yeni Eğitim Kurumları
Modernleşme döneminde yalnızca genel eğitim veren kurumlar değil, belirli meslek alanlarına yönelik uzmanlaşmış okullar da açılmıştır.
Mülkiye Mektebi devlet yönetiminde görev alacak memurların yetiştirilmesine katkı sağlarken, Sanayi-i Nefise Mektebi güzel sanatlar alanında eğitim vermiştir. Galatasaray Sultanisi ise modern ve yabancı dil ağırlıklı eğitim anlayışının önemli örneklerinden biri olmuştur.
Maarif-i Umumiye Nezareti: Eğitimin merkezi
yapıya kavuşturulması.
1869 Nizamnamesi: Eğitim kademelerinin
sistemleştirilmesi.
Darülfünun: Modern üniversite anlayışının
ilk adımı → Cumhuriyet'te İstanbul Üniversitesi'ne dönüşecektir.
Tanzimat ve sonrasında eğitim alanındaki temel değişim, geleneksel eğitim kurumlarının yanında Batılı tarzda modern okulların açılması ve eğitim teşkilatının merkezi bir yapıya kavuşturulmaya çalışılmasıdır.
Cumhuriyet Dönemi Eğitim ve Bilim İnkılapları
Cumhuriyet'in ilanından sonra eğitim ve bilim alanında gerçekleştirilen düzenlemelerin temel amaçları arasında eğitimde birlik sağlamak, laik ve bilimsel eğitim anlayışını güçlendirmek, okuryazarlığı artırmak ve modern bilim anlayışını geliştirmek yer almıştır.
Tevhid-i Tedrisat Kanunu (1924)
3 Mart 1924 tarihli Tevhid-i Tedrisat Kanunu, Cumhuriyet Dönemi eğitim tarihinin en önemli düzenlemelerinden biridir.
Kanunla eğitim kurumlarının tamamı Milli Eğitim Bakanlığı'nın denetimi ve yönetimi altında birleştirilmiş, eğitimde birlik sağlanması amaçlanmıştır. Medreseler kapatılarak eğitim sisteminin laik ve modern bir yapıya kavuşturulması yönünde önemli bir adım atılmıştır.
Tevhid-i Tedrisat Kanunu denildiğinde eğitimde birlik + merkezi yapı + laikleşme + medreselerin kapatılması bağlantısı kurulmalıdır.
Harf İnkılabı ve Millet Mektepleri (1928)
1928 Harf İnkılabı ile Türkçenin yazımında Latin esaslı yeni Türk harfleri kullanılmaya başlanmıştır. Bu değişiklik, okuma-yazma eğitiminde yeni bir dönemin başlangıcı olmuştur.
Yeni harflerin halka öğretilmesi ve yetişkinlerin okuma-yazma öğrenmelerinin desteklenmesi amacıyla Millet Mektepleri açılmıştır.
Türk Tarih Kurumu (1931)
1931 yılında Türk Tarih Kurumu, Türk tarihinin bilimsel yöntemlerle araştırılması ve Türk tarihine ilişkin çalışmaların geliştirilmesi amacıyla kurulmuştur.
Türk Dil Kurumu (1932)
1932 yılında Türk Dil Kurumu kurulmuştur. Türkçenin araştırılması, geliştirilmesi ve bilimsel yöntemlerle incelenmesi kurumun temel çalışma alanları arasında yer almıştır.
1933 Üniversite Reformu
1933 Üniversite Reformu ile Darülfünun kaldırılmış ve yerine İstanbul Üniversitesi kurulmuştur.
Bu reformla yükseköğretimin çağdaş bilim anlayışına göre yeniden düzenlenmesi ve üniversitelerin bilimsel araştırma kapasitesinin geliştirilmesi amaçlanmıştır.
Köy Enstitüleri (1940)
1940 yılında Köy Enstitüleri kurulmuştur. Köylerde öğretmen ihtiyacını karşılamak, eğitim seviyesini yükseltmek ve köylerin ekonomik ve sosyal kalkınmasına katkı sağlamak amacıyla oluşturulan bu kurumlarda uygulamalı eğitim anlayışı benimsenmiştir.
Öğrencilerin yalnızca teorik bilgi edinmeleri değil; tarım, teknik işler ve günlük yaşam becerileri gibi alanlarda uygulamalı eğitim almaları hedeflenmiştir.
Köy Enstitülerinin temel özelliği, eğitim ile üretimi ve köy kalkınmasını birleştiren uygulamalı eğitim anlayışıdır.
Tevhid-i Tedrisat (1924): Eğitimde birlik,
medreseler kapatıldı.
Harf İnkılabı + Millet Mektepleri (1928):
Latin harfleri, okuryazarlık artırma.
Türk Tarih Kurumu (1931): Bilimsel tarih
araştırmaları.
Türk Dil Kurumu (1932): Türkçenin
araştırılması ve geliştirilmesi.
Üniversite Reformu (1933): Darülfünun →
İstanbul Üniversitesi.
Köy Enstitüleri (1940): Köye öğretmen,
uygulamalı eğitim.
Çalışma Notunu PDF Olarak İndir
Türklerde Eğitim ve Bilim konusundaki çalışma notunu A4 yazdırma düzenine uygun PDF dosyası olarak bilgisayarınıza veya telefonunuza indirebilirsiniz.
Türklerde Eğitim ve Bilim: ÖSYM'nin Dikkat Ettiği Kavramlar
Türklerde Eğitim ve Bilim, Türk Kültür ve Medeniyet Tarihi içerisinde eğitim kurumlarının ve bilimsel faaliyetlerin tarihsel gelişimini anlamak açısından önemli bir konudur. ÖSYM sorularında bu konu çoğunlukla bir kurumun özelliğini belirleme, bilim insanını çalışma alanıyla eşleştirme, eğitim sistemindeki değişimleri yorumlama veya farklı dönemleri karşılaştırma şeklinde karşımıza çıkabilir.
İlk Türk Devletlerinde eğitim, büyük ölçüde günlük hayatın ihtiyaçlarına göre şekillenmiştir. Töre kurallarının, aile ve toplum hayatının eğitimde önemli rol oynaması, bozkır yaşamının eğitim anlayışı üzerindeki etkisini göstermektedir. Uygurların yerleşik hayata geçmesi ise eğitim ve bilim alanında önemli bir değişim meydana getirmiştir. Kâğıt kullanımı, baskı teknikleri, yazılı kültür ve kütüphanelerin gelişmesi bu değişimin önemli göstergeleridir. On İki Hayvanlı Türk Takvimi ise Türklerin astronomi ve zaman hesaplama konusundaki bilgi birikimini göstermektedir.
Türk-İslam devletlerinde medreseler, eğitim ve bilim faaliyetlerinin önemli merkezleri olmuştur. Dini bilimlerin yanında matematik, astronomi ve tıp gibi alanların da okutulması, Türk-İslam eğitim anlayışının çok yönlü olduğunu göstermektedir. Nizamiye Medreseleri, Büyük Selçuklu Devleti döneminde Nizamülmülk tarafından kurulan önemli yükseköğretim kurumlarıdır. Bimarhane ve darüşşifalar ise tedavi hizmetlerinin yanında tıp eğitiminin de gerçekleştirildiği kurumlardır.
Bilim insanları sorularında çalışma alanlarına dikkat edilmelidir. Farabi, felsefe ve mantık alanındaki çalışmaları ve Muallim-i Sani unvanıyla; İbn-i Sina, tıp ve El-Kanun fi't-Tıbb eseriyle; Biruni, astronomi, matematik ve coğrafya çalışmalarıyla; Ali Kuşçu ise astronomi ve matematik alanındaki çalışmalarıyla öne çıkmaktadır.
Osmanlı Devleti'nde eğitim farklı kurumlar üzerinden yürütülmüştür. Sıbyan mektepleri temel eğitim verirken, medreseler yüksek düzeyde dini ve bilimsel eğitim sağlamış, Enderun ise devlet yönetiminde görev alacak nitelikli insanları yetiştirmiştir. İlmiye sınıfı içerisinde müderris, kadı ve şeyhülislam gibi görevliler yer almıştır. Medrese sisteminde zamanla görülen beşik ulemalığı ise liyakat anlayışının zayıflamasına ve eğitim kalitesinin düşmesine yol açan gelişmelerden biri olarak değerlendirilir.
Tanzimat ve sonrasında Osmanlı eğitim sistemi modernleşmeye başlamıştır. Maarif-i Umumiye Nezareti eğitim işlerinin merkezi olarak düzenlenmesine katkı sağlarken, 1869 Maarif-i Umumiye Nizamnamesi eğitim kurumlarını kademeli bir sistem içerisinde düzenlemeye yönelik önemli bir adım olmuştur. Darülfünun modern yükseköğretim anlayışının gelişmesinde önemli bir yere sahip olmuş; Mülkiye Mektebi, Sanayi-i Nefise Mektebi ve Galatasaray Sultanisi gibi kurumlarla farklı alanlarda uzmanlaşmaya yönelik eğitim yaygınlaşmıştır.
Cumhuriyet Dönemi eğitim ve bilim inkılapları değerlendirildiğinde temel hedefin eğitimde birlik, laiklik, bilimsellik ve çağdaşlaşma olduğu görülür. Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile eğitim kurumları tek çatı altında toplanmış; Harf İnkılabı ve Millet Mektepleri ile yeni harflerin yaygınlaştırılması ve okuryazarlığın artırılması hedeflenmiştir. Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu milli tarih ve dil çalışmalarını bilimsel temelde geliştirmek amacıyla kurulmuştur. 1933 Üniversite Reformu ile Darülfünun yerine İstanbul Üniversitesi kurulmuş, Köy Enstitüleri ile de köylerin eğitim ve kalkınma ihtiyacına yönelik uygulamalı bir eğitim modeli oluşturulmuştur.
Bu nedenle Türklerde Eğitim ve Bilim konusu çalışılırken yalnızca kurum ve isimlerin ezberlenmesi yerine "hangi dönemde, hangi ihtiyaç nedeniyle, hangi kurum oluşturuldu ve hangi amaca hizmet etti?" soruları üzerinden düşünmek daha doğru bir çalışma yöntemi olacaktır.
📌 Çalışmaya Devam Et!
Türklerde Eğitim ve Bilim konusunu öğrenirken eğitim kurumlarını yalnızca isimleriyle ezberlemek yerine ortaya çıktıkları dönemin ihtiyaçlarıyla birlikte değerlendirmek konunun daha kalıcı öğrenilmesini sağlar. İlk Türk devletlerinde hayatın içerisinde şekillenen pratik eğitim anlayışından Uygurlarda yazılı kültürün gelişmesine, Türk-İslam dünyasında medreselerin ortaya çıkmasından Osmanlı'daki farklı eğitim kurumlarına ve Cumhuriyet Dönemi'ndeki eğitim ve bilim inkılaplarına kadar yaşanan gelişmeleri bir bütün olarak düşünmeye çalışın. Özellikle kurumların amaçlarını, bilim insanlarının çalışma alanlarını ve Cumhuriyet Dönemi'ndeki eğitim reformlarının sonuçlarını düzenli olarak tekrar edin. Daha fazla tarih çalışma notu, KPSS tarih içerikleri ve sınava yönelik kaynaklar için tarihdefterim.net'i takip etmeyi unutmayın.