I. DÜNYA SAVAŞI

🎯GÜNÜN SORUSU:

I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı Devleti’nde Harbiye Nazırı (Savaş Bakanı) olarak görev yapan devlet adamı kimdir?

✅CEVAP : Enver Paşa

 

I. DÜNYA SAVAŞI

DEVLETLER ARASI BLOKLAŞMA
Devletlerin çıkarları doğrultusunda bir araya gelmesine ‘ Bloklaşma’ denir. İngiltere sanayi inkılabı ile birlikte yayılmacı bir politika izleyerek büyük bir sömürge imparatorluğu kurdu. Siyasi birliği geç tamamlanan Almanya sanayisini geliştirerek sömürge yarışına girdi. Almanya’nın İngiliz sömürgelerini ele geçirmek amacıyla girişimlerde bulunması İngiltere ve Almanya’nın düşman olmasına sebep oldu. İngiltere Orta Doğu’da bulunan sömürgelerini korumak amacıyla Rusya ile İttifak kurdu. Kömür bakımından zengin Alsas - Loren bölgesini Almanya’ya kaptıran Fransa, bu bölgeyi geri alabilmek için İngiltere ile ittifak kurdu. Rusya’nın izlediği Panslavizm politikası Avusturya-Macaristan imparatorluğu ve Osmanlı devletinin toprak bütünlüğünü tehdit etti. Avusturya-Macaristan imparatorluğu balkanları tehdit eden Panslavizm politikasına karşı sınır komşusu olan Almanya ile ittifak kurdu. Siyasi birliğini tamamlayan İtalya, sömürge elde etmek ve kaybettiği toprakları Avusturya-Macaristan’dan geri almak istedi.

I. Dünya Savaşı’nın Nedenleri
Sanayi İnkılabının ortaya çıkardığı sömürgecilik: İngiltere’de başlayan Sanayi İnkılabı ile birlikte sanayisi gelişen devletlerin ham madde ihtiyacı arttı, bu ihtiyacı karşılamak isteyen devletler sömürge arayışına girdi bu gelişmeler sonucunda ortaya çıkan ekonomik ve siyasi değişim karışıklığa sebep oldu.
Ham madde ve Pazar arayışı: Sanayi inkılabı ile birlikte devletlerin ham maddeye duyduğu ihtiyaç arttı. Seri üretime geçilmesi için üretilen ürünlerin satılması için Pazar bulmak önemli sorun haline geldi.
Fransız ihtilalinin ortaya çıkardığı milliyetçilik akımı: 1789 yılında başlayan Fransız İhtilali ile birlikte yaygınlaşan milliyetçilik akımının etkisiyle çok uluslu devletlerde ayaklanmalar başladı. Çok uluslu devletler toprak bütünlüğünü sağlamak amacıyla ittifak arayışına girdi.

I. Dünya Savaşı’nın Nedenleri
Devletler arası yaşanan silahlanma yarışı ve bloklaşma: Büyük sömürge imparatorlukları kuran devletler, sömürgelerini korumak amacıyla fazla silahlanmaya başladı, yine güçlü devletler çıkarları için birbirleriyle ittifak kurdu.
Almanya ve İtalya’nın siyasi birliğini geç tamamlaması: Almanya-İtalya diğer Avrupa devlere göre siyasi birliğini geç tamamladı. Almanya ve İtalya’nın sanayisi geliştirdikten sonra sömürge yarışına dahil olması dünya barışını tehdit etti.
Rusya’nın izlemiş olduğu Panslavizm politikası: Rusya’nın balkanlarda bulunan Slav ırklarını bir çatı altında toplayarak boğazlar aracılığıyla sıcak denizlere inmeye amaçladığı politikaya Panslavizm denir. Bu politika Avusturya-Macaristan ve Osmanlı İmparatorluğunun toprak bütünlüğünü tehlikeye attı.

I. Dünya Savaşı’nın Nedenleri
Fransa ve Almanya Arasında yaşanan Alses-Loren Sorunu: kömür bakımından zengin olan Alsas – Loren bölgesini Sedan savaşı ile Almanya’ya kaptıran Fransa bu bölgeyi almak amacıyla İngiltere’ye yakınlaştı.
Savaşı Başlatan Olay: 1914 yılında Avusturya- Macaristan imparatorluğunun veliahtı Ferdinand’ın Saraybosna ziyareti sırasında Sırp bir milliyetçi tarafından öldürülmesi I. Dünya Savaşını başlamasına sebep oldu.

I. Dünya Savaşı Blokları
İtilaf Devletleri: *İngiltere, *Fransa, *Çarlık Rusya, ABD, Çin, Hollanda, Japonya, Yunanistan
İttifak Devletleri: *Almanya, *Avusturya-Macaristan, *İtalya, Osmanlı Devleti, Bulgaristan

ÖNEMLİ:
İtalya İlk olarak İttifak devletleri saflarında yer aldı. İngiltere’nin İtalya’ya Batı Anadolu topraklarını vaat etmesi üzerine savaş başladıktan hemen sonra İtilaf devletleri bloğuna geçti.
-Osmanlı devletinin Birinci Dünya Savaşı’na girmesi savaşın süresini uzattı.
ABD’nin Birinci Dünya Savaşı’na girmesi Savaşın süresini kısalttı.

I. Dünya Savaşı ve Osmanlı Devleti
Osmanlı devleti birinci dünya savaşı öncesi İngiltere ve Fransa’ya İtilaf teklifinde bulundu. Bu iki devlet Osmanlıyı hammadde kaynağı olarak gördükleri için bu teklifi reddettiler. İngiltere Osmanlı Devleti’nin tarafsız kalması halinde savaş sonunda kapitülasyonları gözden geçireceğini vaat etti. İngiltere’nin bu tutumu karşısında İttihat ve Terakki yönetimi tarafsız kalınması halinde toprak bütünlüğünün korunamayacağını düşünmüştür. Bu gelişmeler sonucunda tarafsız bir politika izleyen Osmanlı Devleti Almanya ile yakınlaşmaya başladı.

Almanya’nın Osmanlı Devleti’ni Kendi Yanında Savaşa Sokma Nedenleri
Yeni cephelerin açılmasını sağlayarak kendi savaş yükünü hafifletmek
Osmanlı Devletinin halifelik(Dini) Gücünden faydalanmak
Osmanlı Devleti’nin demografik(Nüfus) gücünden faydalanmak
Osmanlı Devleti’nin Jeopolitik konumundan faydalanmak

Osmanlı Devleti’nin Almanya’nın Yanında Savaşa Girme Nedenleri
Siyasi yalnızlıktan kurtulmak
Kapitülasyonlar ve dış borçlardan kurtulmak
Son dönemlerde kaybedilen Toprakları geri alma isteği
Almanya’nın savaşı kazanacağına inanması
İttihat ve Terakki yönetiminin Alman hayranlığı ve Almanların desteği ile Osmanlı devletinin yeniden kalkınabileceğini düşünmesi

NOT: Almanya Osmanlı Devleti’nin halifelik gücünden faydalanmak istese de Osmanlı halifesinin yaptığı cihat çağrısı gerekli karşılığı bulamadı. Araplar cihat yerine İngilizlerle iş birliği yaptı. Bu durum İslamcılık(Ümmetçilik) Fikir akımının sona ermesine sebep oldu.

Osmanlı Devleti’nin Savaşa Girmesi
Akdeniz’e bulunan ve İngiliz donanmalarından kaçan Goben ve Breslav isimli Alman gemisi Osmanlı Devleti’ne sığındı. Osmanlı Devleti bu iki gemiyi daha önce İngiltere’ye sipariş verdiği gemilerin kendilerine teslim edilmemesi üzerine satın aldığını açıkladı. Bu iki geminin ismi Yavuz ve Midilli olarak değiştirildi. Bu gemiler Karadeniz’e açılarak Rusya’ya ait Sivastopol ve Odessa limanlarını bombaladı. Böylece Osmanlı Devleti resmen I. Dünya Savaşına girdi.

Osmanlı Devleti’nin Savaşa Girmesinin Sonuçları
Birinci Dünya Savaşı’nın süresi uzadı.
Almanya’nın savaş yükünü hafifledi.
Yeni cepheler açılarak savaş geniş bir alana yayıldı.
İngiliz sömürge yolları tehlikeye girdi.
Osmanlı Devleti kapitülasyonları tek taraflı olarak kaldırıldığı duyurdu.

NOT: İngiltere Osmanlı Devleti’ne tarafsız kalması halinde savaş sonu kapitülasyonlar ve dış borçları gözden geçireceğini teklifinin de bulunsa da bu teklif Osmanlı Devleti’nin tarafsız kalmasında etkili olamadı.

Ayşe ÇELİKSOY DEMİR

Tarih Öğretmeni Sosyal Bilgiler Öğretmeni Öğrenci Koçluğu

© Ayşe ÇELİKSOY DEMİR. Bu içerik ve görseller telif hakkı ile korunmaktadır. İzinsiz kopyalanamaz, dağıtılamaz veya ticari amaçla kullanılamaz.