.png)
Padişahlar Neden Artık Sefere Çıkmadı? Osmanlı’da Sessiz Güç Değişimi
Osmanlı’nın kuruluş ve yükseliş dönemlerinde padişah demek, ordunun en önünde at süren bir komutan demekti. Hükümdar bizzat kılıç kuşanır, askerle birlikte cepheye gider, zaferi de yenilgiyi de savaş meydanında yaşardı.
Ancak imparatorluk büyüyüp üç kıtaya yayıldıkça bu gelenek yavaş yavaş değişti. Çünkü artık mesele sadece savaşmak değil, devasa bir devleti ayakta tutmaktı.
İstanbul’dan aylarca, hatta bazen bir yıl boyunca uzak kalmak; isyan, darbe ve taht kavgaları için büyük bir fırsat yaratıyordu. Saray boş kaldığında merkezî otorite zayıflıyor, maliye aksıyor, bürokrasi çözülüyordu. Bu yüzden padişahın yokluğu, cephedeki yenilgiden bile daha tehlikeli hâle gelmişti.
-
yüzyıla gelindiğinde savaşlar da değişmişti. Artık meydan muharebeleri yerini uzun kuşatmalara, karmaşık lojistik planlara ve profesyonel komutanlara bırakmıştı. Seferleri sadrazamlar ve serdarlar yönetiyor, padişah ise İstanbul’da kalarak hazinenin, düzenin ve devlet mekanizmasının başında duruyordu. Kısacası hükümdar, kılıç sallayan bir komutandan çok, imparatorluğun beyni hâline gelmişti.
Bu dönüşümün en net örneklerinden biri I. Ahmed’dir. Genç yaşta tahta çıkan padişah hiç sefere katılmadı. Ancak bu bir korku ya da zayıflık değildi. Aksine, saraydan devleti yöneterek otoriteyi merkezde toplamayı tercih etti.
Onun döneminde padişah figürü, savaş meydanındaki liderden çok devletin sürekliliğini temsil eden bir güç simgesine dönüştü.
Üstelik Anadolu’daki Celali isyanları ve yeniçerilerin baskısı, padişahın İstanbul’dan ayrılmasını neredeyse imkânsız kılıyordu. Tahtın boş kalması, isyan demekti. Bu nedenle sefere çıkmamak bir tercih değil, zorunluluktu.
Sonuçta Osmanlı’da padişahın cepheden çekilmesi bir gerileme işareti değil; büyüyen bir imparatorluğun yeni gerçekliğine verilen stratejik bir cevaptı. Çünkü bazen bir devleti kurtaran şey, kılıç değil, merkezde kalıp ipleri elden bırakmamaktır.
Sizin Görüşünüz Bizim İçin Değerli!