.png)
I. DÜNYA SAVAŞI
DEVLETLER ARASI BLOKLAŞMA
Devletlerin çıkarları doğrultusunda bir araya gelmesine ‘Bloklaşma’ denir.
İngiltere sanayi inkılabı ile birlikte yayılmacı bir politika izleyerek büyük bir sömürge imparatorluğu kurdu.
Siyasi birliği geç tamamlanan Almanya sanayisini geliştirerek sömürge yarışına girdi. Almanya’nın İngiliz sömürgelerini ele geçirmek amacıyla girişimlerde bulunması İngiltere ve Almanya’nın düşman olmasına sebep oldu.
İngiltere Orta Doğu’da bulunan sömürgelerini korumak amacıyla Rusya ile İttifak kurdu.
Kömür bakımından zengin Alsas - Loren bölgesini Almanya’ya kaptıran Fransa, bu bölgeyi geri alabilmek için İngiltere ile ittifak kurdu.
Rusya’nın izlediği Panslavizm politikası Avusturya-Macaristan imparatorluğu ve Osmanlı devletinin toprak bütünlüğünü tehdit etti.
Avusturya-Macaristan imparatorluğu balkanları tehdit eden Panslavizm politikasına karşı sınır komşusu olan Almanya ile ittifak kurdu.
Siyasi birliğini tamamlayan İtalya, sömürge elde etmek ve kaybettiği toprakları Avusturya-Macaristan’dan geri almak istedi.
I. Dünya Savaşı’nın Nedenleri
Sanayi İnkılabının ortaya çıkardığı sömürgecilik:
İngiltere’de başlayan Sanayi İnkılabı ile birlikte sanayisi gelişen devletlerin ham madde ihtiyacı arttı, bu ihtiyacı karşılamak isteyen devletler sömürge arayışına girdi bu gelişmeler sonucunda ortaya çıkan ekonomik ve siyasi değişim karışıklığa sebep oldu.
Ham madde ve Pazar arayışı:
Sanayi inkılabı ile birlikte devletlerin ham maddeye duyduğu ihtiyaç arttı. Seri üretime geçilmesi için üretilen ürünlerin satılması için Pazar bulmak önemli sorun haline geldi.
Fransız ihtilalinin ortaya çıkardığı milliyetçilik akımı:
1789 yılında başlayan Fransız İhtilali ile birlikte yaygınlaşan milliyetçilik akımının etkisiyle çok uluslu devletlerde ayaklanmalar başladı. Çok uluslu devletler toprak bütünlüğünü sağlamak amacıyla ittifak arayışına girdi.
I. Dünya Savaşı’nın Nedenleri (Devam)
Devletler arası yaşanan silahlanma yarışı ve bloklaşma:
Büyük sömürge imparatorlukları kuran devletler, sömürgelerini korumak amacıyla fazla silahlanmaya başladı, yine güçlü devletler çıkarları için birbirleriyle ittifak kurdu.
Almanya ve İtalya’nın siyasi birliğini geç tamamlaması:
Almanya-İtalya diğer Avrupa devlere göre siyasi birliğini geç tamamladı. Almanya ve İtalya’nın sanayisi geliştirdikten sonra sömürge yarışına dahil olması dünya barışını tehdit etti.
Rusya’nın izlemiş olduğu Panslavizm politikası:
Rusya’nın balkanlarda bulunan Slav ırklarını bir çatı altında toplayarak boğazlar aracılığıyla sıcak denizlere inmeye amaçladığı politikaya Panslavizm denir. Bu politika Avusturya-Macaristan ve Osmanlı İmparatorluğunun toprak bütünlüğünü tehlikeye attı.
Fransa ve Almanya Arasında Yaşanan Alsas-Loren Sorunu
Kömür bakımından zengin olan Alsas – Loren bölgesini Sedan savaşı ile Almanya’ya kaptıran Fransa bu bölgeyi almak amacıyla İngiltere’ye yakınlaştı.
Savaşı Başlatan Olay:
1914 yılında Avusturya- Macaristan imparatorluğunun veliahtı Ferdinand’ın Saraybosna ziyareti sırasında Sırp bir milliyetçi tarafından öldürülmesi I. Dünya Savaşını başlamasına sebep oldu.
I. Dünya Savaşı Blokları
İtilaf Devletleri:
İngiltere, Fransa, Çarlık Rusya, ABD, Çin, Hollanda, Japonya, Yunanistan
İttifak Devletleri:
Almanya, Avusturya-Macaristan, İtalya, Osmanlı Devleti, Bulgaristan
ÖNEMLİ:
İtalya İlk olarak İttifak devletleri saflarında yer aldı. İngiltere’nin İtalya’ya Batı Anadolu topraklarını vaat etmesi üzerine savaş başladıktan hemen sonra İtilaf devletleri bloğuna geçti.
Osmanlı devletinin Birinci Dünya Savaşı’na girmesi savaşın süresini uzattı.
ABD’nin Birinci Dünya Savaşı’na girmesi Savaşın süresini kısalttı.
I. Dünya Savaşı ve Osmanlı Devleti
Osmanlı devleti birinci dünya savaşı öncesi İngiltere ve Fransa’ya İtilaf teklifinde bulundu. Bu iki devlet Osmanlıyı hammadde kaynağı olarak gördükleri için bu teklifi reddettiler.
İngiltere Osmanlı Devleti’nin tarafsız kalması halinde savaş sonunda kapitülasyonları gözden geçireceğini vaat etti.
İngiltere’nin bu tutumu karşısında İttihat ve Terakki yönetimi tarafsız kalınması halinde toprak bütünlüğünün korunamayacağını düşünmüştür.
Bu gelişmeler sonucunda tarafsız bir politika izleyen Osmanlı Devleti Almanya ile yakınlaşmaya başladı.
Almanya’nın Osmanlı Devleti’ni Kendi Yanında Savaşa Sokma Nedenleri
- Yeni cephelerin açılmasını sağlayarak kendi savaş yükünü hafifletmek
- Osmanlı Devletinin halifelik(Dini) Gücünden faydalanmak
- Osmanlı Devleti’nin demografik(Nüfus) gücünden faydalanmak
- Osmanlı Devleti’nin Jeopolitik konumundan faydalanmak
Osmanlı Devleti’nin Almanya’nın Yanında Savaşa Girme Nedenleri
- Siyasi yalnızlıktan kurtulmak
- Kapitülasyonlar ve dış borçlardan kurtulmak
- Son dönemlerde kaybedilen Toprakları geri alma isteği
- Almanya’nın savaşı kazanacağına inanması
- İttihat ve Terakki yönetiminin Alman hayranlığı ve Almanların desteği ile Osmanlı devletinin yeniden kalkınabileceğini düşünmesi
NOT:
Almanya Osmanlı Devleti’nin halifelik gücünden faydalanmak istese de Osmanlı halifesinin yaptığı cihat çağrısı gerekli karşılığı bulamadı. Araplar cihat yerine İngilizlerle iş birliği yaptı. Bu durum İslamcılık(Ümmetçilik) Fikir akımının sona ermesine sebep oldu.
Osmanlı Devleti’nin Savaşa Girmesi
Akdeniz’e bulunan ve İngiliz donanmalarından kaçan Goben ve Breslav isimli Alman gemisi Osmanlı Devleti’ne sığındı.
Osmanlı Devleti bu iki gemiyi daha önce İngiltere’ye sipariş verdiği gemilerin kendilerine teslim edilmemesi üzerine satın aldığını açıkladı.
Bu iki geminin ismi Yavuz ve Midilli olarak değiştirildi.
Bu gemiler Karadeniz’e açılarak Rusya’ya ait Sivastopol ve Odessa limanlarını bombaladı.
Böylece Osmanlı Devleti resmen I. Dünya Savaşına girdi.
Osmanlı Devleti’nin Savaşa Girmesinin Sonuçları
- Birinci Dünya Savaşı’nın süresi uzadı.
- Almanya’nın savaş yükünü hafifledi.
- Yeni cepheler açılarak savaş geniş bir alana yayıldı.
- İngiliz sömürge yolları tehlikeye girdi.
- Osmanlı Devleti kapitülasyonları tek taraflı olarak kaldırıldığı duyurdu.
NOT:
İngiltere Osmanlı Devleti’ne tarafsız kalması halinde savaş sonu kapitülasyonlar ve dış borçları gözden geçireceğini teklifinin de bulunsa da bu teklif Osmanlı Devleti’nin tarafsız kalmasında etkili olamadı.
Osmanlı Devleti’nin Savaştığı Cepheler
ÇANAKKALE CEPHESİ
Açılma Nedenleri;
(Yabancılar) İstanbul’u alarak Osmanlı Devletini saf dışı bırakmak
(yabancılar) Rusya’ya Boğazlar üzerinden gerekli yardımı ulaştırmak
İtilaf Devletlerinin kararsız kalan Balkan ülkelerini kendi tarafına çekmek istemesi
Çanakkale Cephesi
Güçlü bir donanma oluşturan İtilaf Devletleri Şubat 1915’ten itibaren Çanakkale kıyı şeridini bombalamaya başladı.
Kıyıda bulunan Türk topçusunun yoğun ateşi ve Nusret Mayın Gemisi’nin boğaza gizlice bıraktığı mayınların etkisiyle itilaf devletleri ağır kayıp verdi.
Boğazlarda başarısız olan İtilaf devletleri Gelibolu Yarımadası’na karadan asker çıkardı.
Mustafa Kemal, Seddülbahir, Conkbayır, Arıburnu ve Anafartalar bölgesine çıkarma yapan Anzak Askerlerine karşı zafer kazandı.Mustafa kemal Conkbayır bölgesinde askerlerine ‘ben size taarruzu değil, ölmeyi emrediyorum’ diyerek büyük bir kahramanlık ve vatanseverlik örneği gösterdi.
Cephedeki savaşlar, İngilizlerin 8-9 Ocak 1916 gecesi, Gelibolu Yarımadasını boşaltmasıyla son buldu.
Çanakkale Savaşı Sonuçları
Türk Ordusu büyük bir zafer kazandı.
Anafartalar, Conkbayırı, Arıburnu, Kanlısırt, Zığındere, Kireçtepe, Seddülbahir, Kilitbahir ve Kocaçimen bölgelerinde itilaf devletleri mağlup oldu.
Yaklaşık 500 bin insan hayatını kaybetti.
Savaşın süresi en az 2 yıl uzadı.
Bulgaristan Osmanlı Devleti’nin yanında savaşa girdi. Böylece Almanya ve Osmanlı Devleti arasında kara bağlantısı sağlandı. Osmanlı’ya yapılan yardımlar kısa sürede ulaştı.
Rusya’ya yardım ulaştıramadığı için Bolşevik İhtilali yaşandı.
Mustafa Kemal’in rütbesi Albaylığa yükseldi.
NOT: Mustafa Kemal Türk halkı tarafından tanınan bir komutan haline geldi.
NOT: Çanakkale Cephesi Osmanlı Devleti’nin Tümüyle başarılı olduğu tek cephedir.
KAFKAS CEPHESİ (1914-1919)
Açılma Nedenleri;
Rusların Güneye inmesini engellemek
Kars, Ardahan ve Batum’a Ruslardan geri almak
Bakü petrollerine ulaşmak
Orta Asya’daki Türkler ile birleşmek (Turancılık)
Kafkas Cephesi
Enver Paşa komutasında Sarıkamış harekatı yapıldı.
Olumsuz hava koşulları ve salgın hastalıklar nedeniyle harekat başarısızlıkla sonuçlandı.
Ruslar ilerleyerek Muş, Bitlis, Bayburt, Van, Erzincan, Erzurum ve Trabzon’u işgal etti.
Bölgede Türklere yönelik olumsuz faaliyetlerde bulunan Ermeniler Tehcir Kanunu (Sevk ve İskan Kanunu) ile Suriye ve Lübnan’a gönderildi.
Çanakkale Savaşı’ndan sonra bu cepheye Mustafa Kemal atandı. Tuğgeneral olduktan sonra Ruslardan Muş ve Bitlis’i geri aldı.
Kafkas Cephesi Sonuçları
Rusya’da Bolşevik İhtilali yaşandı.
Çarlık Rusya yıkıldı, Sovyet Rusya kuruldu.
Rusya Brest - Litowsk Anlaşması ile savaştan çekildi.
Brest - Litowsk anlaşması ile Kars, Ardahan ve Batum Osmanlı Devleti’ne bırakıldı.
NOT: Kafkas Cephesi başarısız olduğumuz halde toprak kazandığımız bir cephedir.
KANAL CEPHESİ
Açılma Nedenleri;
Kaybedilen Mısır’ı geri almak
İngiltere’nin sömürgelerine giden yolu kesmek
NOT: Kanal Cephesi Almanların isteği üzerine açılmıştır.
Sonuçları;
Süveyş Kanalına hareket düzenleyen Osmanlı başarısız oldu.
İngilizler Arapların desteği ile Sina yarımadasını ele geçirdiler.
NOT: Arapların İngilizlerle birlikte hareket etmesi Ümmetcilik (İslamcılık) Fikir akımının sona ermesine sebep oldu.
IRAK CEPHESİ
Açılma Nedenleri;
Rusya’ya karadan yardım göndermek
İngiltere’nin Musul petrollerini ele geçirmek istemesi
Gelişmeler;
Petrol bölgelerini ele geçirmek isteyen İngiltere Basra’ya asker çıkararak Bağdat’a ilerledi.
İngilizler, Halil Paşa önderliğinde Kut’ül-Amare bölgesinde ağır yenilgiye uğradılar.
Kut’ül-Amare yenilgisine rağmen yeni asker ve teçhizat ile desteklenen İngiliz kuvvetleri Bağdat’ı alarak Kerkük bölgesine ulaştı.
IRAK CEPHESİ SONUÇLARI
NOT:
Kut’ül-Amare Savaşı Irak Cephesi’nde Halil(KUT) Paşa komutasındaki Türk Ordusu ile İngiliz ordusu arasında yapıldı.
Türk Ordusu İngilizlere karşı büyük zafer kazandı, birçok İngiliz esir alındı.
Musul İngilizlerin eline geçti.
İngiltere kuzeye doğru ilerleme fırsatı buldu.
Türk Ordusu Kut’ül-Amare bölgesinde zafer kazansa da Osmanlı Devleti Irak cephesinde başarısız oldu.
HİCAZ – YEMEN CEPHELERİ
Açılma Nedenleri;
İngilizlerin Arapları, Osmanlı’ya karşı kışkırtması ve bağımsızlık vaadi ile devleti parçalama planları yapması
İngiliz kuvvetlerinin, Mekke Emiri ile anlaşarak onlara bağımsızlık vaat etmesi
Osmanlı Devleti’nin kutsal toprakları korumak istemesi
Gelişmeler;
Medine bölgesini koruma görevi Fahrettin Paşa’ya verildi.
İngilizlerin kışkırtmasıyla bölgedeki yerel halk Türk ordusuna karşı ayaklandı.
Sonuçları;
Fahrettin Paşa Medine Müdafaasını başarı ile gerçekleştirdi.
Mondros Ateşkes Anlaşması’nın imzalanmasıyla Osmanlı ordusu bölgeden çekilmek zorunda kaldı.
SURİYE – FİLİSTİN CEPHELERİ
Açılma Nedenleri;
İngiltere’nin Anadolu’ya güneyden girmek istemesi
Suriye petrolleri ve kutsal sayılan Kudüs’ün ele geçirilmek istenmesi
Gelişmeler;
Başarısızlıkla sonuçlanan Kanal harekatından sonra İngilizler taarruza geçtiler.
Yıldırım Orduları Grup Komutanı olarak görev yapan Mustafa Kemal, İngilizleri Halep yakınında durdurdu.
NOT:
Mustafa Kemal Birinci Dünya Savaşı’nda sırayla Çanakkale, Kafkas, Suriye-Filistin cephelerinde savaşmıştır.
YARDIM CEPHELERİ
Osmanlı Devleti kendi toprakları dışında müttefiklerine yardım amacıyla bu cephelerde mücadele etti.
WILSON İLKELERİ (PRENSİPLERİ)
I. DÜNYA SAVAŞI’NIN SONUÇLARI
İttifak Devletleri savaşı kaybetti.
İngiltere savaştan en karlı çıkan devlet oldu.
İmparatorluklar parçalandı.
Türkiye Cumhuriyeti, Avusturya, Polonya, Macaristan gibi devletler kuruldu.
Dünya barışını korumak için Milletler Cemiyeti kuruldu.
Sömürgeciliğin yerini manda ve himaye aldı.
Sivil savunma fikri önem kazanmaya başladı.
📌 Yukarıdaki ders notlarının PDF formatını indirmek için hemen tıklayınız!
Ayşe ÇELİKSOY DEMİR
© Ayşe ÇELİKSOY DEMİR. Bu içerik ve görseller telif hakkı ile korunmaktadır. İzinsiz kopyalanamaz, dağıtılamaz veya ticari amaçla kullanılamaz.
Sizin Görüşünüz Bizim İçin Değerli!