KPSS • AGS • YKS TARİH

Atatürk Dönemi Dış Politika Kronolojisi: Antlaşmalar ve KPSS Analizi

Atatürk dönemi dış politikası "yurtta sulh, cihanda sulh" ilkesi etrafında şekillendi. Lozan'dan Hatay'a uzanan süreçte imzalanan antlaşmaların tarihleri, tarafları ve önemi KPSS'de her yıl sorulmaktadır. Kronoloji ve ÖSYM soru mantığıyla konuyu tam öğren.

✓ Tam Kronoloji ✓ Antlaşma–Taraf–Yıl Tablosu ✓ ÖSYM Soru Mantığı ✓ 5 Test Sorusu

🎯 ÖSYM'nin Bu Konuda Önemsediği Noktalar

01

Dış Politikanın Temel İlkesi

"Yurtta sulh, cihanda sulh" ilkesi Atatürk döneminin dış politika pusulasıdır. Saldırgan değil barışçıl, yayılmacı değil statükocu bir politika izlendi. ÖSYM bu ilkeyi somut olay sorusuyla ölçer.

02

Lozan Antlaşması — 1923

24 Temmuz 1923. Tüm dış politika gelişmelerinin başlangıç noktasıdır. Türkiye'nin uluslararası tanınırlığını sağladı; ancak Musul ve Boğazlar gibi sorunları açık bıraktı.

03

Musul Sorunu — 1926

1926 Ankara Antlaşması ile Musul, İngiliz mandası altındaki Irak'a bırakıldı. Milletler Cemiyeti kararı belirleyici oldu. Misak-ı Milli sınırlarında yer alan Musul böylece kaybedildi.

04

Milletler Cemiyeti'ne Üyelik — 1932

Türkiye 1932'de Milletler Cemiyeti'ne (bugünkü BM'nin öncülü) üye oldu. Bu üyelik Türkiye'nin uluslararası topluma tam entegrasyonunun simgesidir. ÖSYM üyelik yılını doğrudan sorar.

05

Balkan Antantı — 1934

Türkiye, Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya arasında imzalandı. Balkanlarda statükoyu korumayı ve olası tehditlere karşı kolektif güvenlik sağlamayı amaçladı. ÖSYM taraflarını sorar.

06

Montrö Sözleşmesi — 1936

Boğazlar üzerindeki uluslararası komisyon kaldırıldı; Türkiye'nin tam egemenliği tanındı. Lozan'da çözülemeyen Boğazlar meselesi bu sözleşmeyle Türkiye lehine sonuçlandı.

07

Sadabat Paktı — 1937

Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalandı. Orta Doğu'da güvenlik ve toprak bütünlüğünü korumaya yönelik bölgesel bir savunma paktıdır. ÖSYM taraflarını ve amacını sorar.

08

Hatay'ın Anavatana Katılması — 1939

Fransa'nın Suriye mandası altındaki Hatay'da özerk Hatay Devleti 1938'de kuruldu. 1939'da halk oylamasıyla Türkiye'ye katıldı. Atatürk'ün ölümünden (1938) sonra gerçekleşti.

09

Balkan Antantı ile Sadabat Paktı Farkı

Balkan Antantı (1934) → Yunanistan, Romanya, Yugoslavya ile → Balkan güvenliği. Sadabat Paktı (1937) → İran, Irak, Afganistan ile → Orta Doğu güvenliği. ÖSYM taraf devletleri karıştırır.

10

Nüfus Mübadelesi — 1923

Lozan çerçevesinde Türkiye'deki Rum Ortodokslar ile Yunanistan'daki Müslümanlar zorunlu olarak yer değiştirdi. Tarihte ilk sistematik zorunlu nüfus mübadelesi örneklerinden biridir.

11

Türkiye-Sovyetler İlişkileri

1921 Kars Antlaşması ve ardından imzalanan dostluk antlaşmalarıyla Sovyetlerle dengeli ilişki sürdürüldü. Batı ile yakınlaşma döneminde bu denge bozulmadan korunmaya çalışıldı.

12

Lozan Sonrası Çözülen Sorunlar Sırası

Musul (1926) → Milletler Cemiyeti üyeliği (1932) → Balkan Antantı (1934) → Montrö (1936) → Sadabat (1937) → Hatay (1939). Bu altı gelişmenin sırası ÖSYM'nin kronoloji sorularının temelidir.

13

Atatürk'ün Ölümü ve Hatay

Atatürk 10 Kasım 1938'de vefat etti. Hatay'ın Türkiye'ye katılması ise 1939'da gerçekleşti. ÖSYM "Atatürk döneminde mi, sonrasında mı?" sorusunu zaman zaman sorar. Hatay sonrasındadır.

14

Kapitülasyonların Kaldırılması — 1923

Lozan ile kapitülasyonlar tamamen kaldırıldı. Bu, Türkiye'nin ekonomik bağımsızlık açısından kazandığı en önemli dış politika başarısıdır. Misak-ı Milli'nin de temel hedeflerinden biriydi.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

❌

Sık Yapılan Hata — Balkan Antantı ve Sadabat Paktı Taraflarını Karıştırmak Balkan Antantı (1934): Türkiye + Yunanistan + Romanya + Yugoslavya. Sadabat Paktı (1937): Türkiye + İran + Irak + Afganistan. İki farklı coğrafya, iki farklı grup. ÖSYM hangi ülkenin hangi paktta olduğunu her yıl sorar.

⚡

Karıştırılan Bilgi — Hatay'ın Katılım Tarihi Hatay 1939'da Türkiye'ye katıldı; Atatürk döneminde değil, İnönü döneminde. Atatürk 1938'de vefat etti. ÖSYM "Atatürk döneminde gerçekleşmeyen dış politika gelişmesi hangisidir?" sorusuna cevap olarak Hatay'ı sorar.

📌

ÖSYM'nin Favori Sorusu — Montrö'nün Önemi Klasik kurgu: "1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile aşağıdakilerden hangisi gerçekleşmiştir?" Doğru şık: Boğazlar üzerindeki uluslararası denetim kaldırılarak Türkiye'nin tam egemenliği tanındı. Lozan ile doğrudan bağlantısı kurulmadan bu soruya yanıt vermek zordur.

✅

Püf Nokta — Altı Yıl Formülü 1926 = Musul kaybı. 1932 = Milletler Cemiyeti. 1934 = Balkan Antantı (Avrupa). 1936 = Montrö (Boğazlar). 1937 = Sadabat Paktı (Orta Doğu). 1939 = Hatay (İnönü döneminde). Bu altı yılı ve altı olayı ezberlemek Atatürk dönemi dış politika sorularının tamamını çözer.

🕐 Atatürk Dönemi Dış Politika Kronolojisi

24 Temmuz 1923

Lozan Barış Antlaşması

Türkiye Cumhuriyeti'nin uluslararası tanınırlığı sağlandı. Kapitülasyonlar kaldırıldı; ancak Musul ve Boğazlar tam çözüme kavuşturulamadı. Tüm dış politikanın başlangıç noktasıdır.

📌 Tüm dış politikanın temeli ✓ Bağımsızlık uluslararası alanda tanındı

5 Haziran 1926

Ankara Antlaşması — Musul Sorunu

Türkiye ile İngiltere ve Irak arasında imzalandı. Milletler Cemiyeti kararı doğrultusunda Musul, İngiliz mandası altındaki Irak'a bırakıldı. Misak-ı Milli sınırlarında olan Musul'dan vazgeçildi.

📌 Musul kaybı — Lozan'da çözülememişti

1932

Milletler Cemiyeti'ne Üyelik

Türkiye, bugünkü BM'nin öncülü olan Milletler Cemiyeti'ne katıldı. Bu üyelik Türkiye'nin uluslararası toplumla bütünleşmesinin ve barışçıl dış politika anlayışının somut göstergesidir.

📌 Üyelik yılı kesin bilinmeli — 1932

9 Şubat 1934

Balkan Antantı

Türkiye, Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya arasında imzalandı. Balkanlar'da statükoyu korumayı ve kolektif güvenliği sağlamayı hedefledi. Atatürk dönemi çok taraflı diplomasisinin ilk büyük örneğidir.

📌 Taraflar: Yunanistan, Romanya, Yugoslavya ✓ Balkan güvenliği sağlandı

20 Temmuz 1936

Montrö Boğazlar Sözleşmesi

Lozan'dan bu yana uluslararası komisyona bırakılan Boğazlar üzerinde Türkiye'nin tam egemenliği tanındı. Savaş gemilerinin geçişi Türkiye'nin denetimine bırakıldı.

📌 Lozan'da çözülemeyen Boğazlar sorunu çözüldü ✓ Boğazlar tam egemenliği sağlandı

8 Temmuz 1937

Sadabat Paktı

Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında Tahran'da imzalandı. Orta Doğu'da sınır dokunulmazlığı ve iç işlere karışmama ilkelerini güvence altına aldı.

📌 Taraflar: İran, Irak, Afganistan ✓ Orta Doğu güvenliği pekiştirildi

1938–1939

Hatay'ın Anavatana Katılması

1938'de özerk Hatay Devleti kuruldu. Atatürk'ün vefatının (10 Kasım 1938) ardından Haziran 1939'da Hatay halk oylamasıyla Türkiye'ye katıldı. Bu gelişme İnönü döneminde tamamlandı.

📌 Atatürk döneminde değil, İnönü döneminde tamamlandı

🧪 Kendini Test Et

KPSS Tarzı Mini Test — Atatürk Dönemi Dış Politika

Soru 1 / 5

SORU 1

1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile aşağıdakilerden hangisi gerçekleşmiştir?

---

✅ Doğru cevap: C) — Montrö Sözleşmesi ile Lozan'dan beri uluslararası komisyona bırakılan Boğazlar üzerinde Türkiye'nin tam egemenliği tanındı. Musul 1926'da, Milletler Cemiyeti üyeliği 1932'de, Balkan Antantı 1934'te, Hatay ise 1939'da gerçekleşti.

SORU 2

Sadabat Paktı'nın tarafları aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

---

✅ Doğru cevap: C) Türkiye, İran, Irak, Afganistan — Sadabat Paktı 1937'de bu dört ülke arasında imzalandı. A şıkkı Balkan Antantı'nın taraflarıdır. İki paktın taraflarını karıştırmak ÖSYM'nin en çok kullandığı çeldiricidir.

SORU 3

Aşağıdaki dış politika gelişmelerinden hangisi Atatürk'ün ölümünden sonra gerçekleşmiştir?

---

✅ Doğru cevap: D) Hatay'ın Türkiye'ye katılması — Atatürk 10 Kasım 1938'de vefat etti. Hatay ise Haziran 1939'da halk oylamasıyla Türkiye'ye katıldı. Diğer tüm gelişmeler (Montrö 1936, Sadabat 1937, Balkan Antantı 1934, Milletler Cemiyeti 1932) Atatürk döneminde gerçekleşti.

SORU 4

Türkiye'nin Milletler Cemiyeti'ne üye olduğu yıl aşağıdakilerden hangisidir?

---

✅ Doğru cevap: D) 1932 — Türkiye 1932'de Milletler Cemiyeti'ne katıldı. 1923 Lozan yılıdır, 1926 Musul antlaşması yılıdır, 1934 Balkan Antantı yılıdır. ÖSYM bu tarihi çoğunlukla 1923 veya 1934 şıklarıyla karıştırarak sorar.

SORU 5

Atatürk dönemi dış politikasının temel ilkesi olan "Yurtta sulh, cihanda sulh" anlayışının aşağıdaki gelişmelerden hangisiyle doğrudan bağdaştığı söylenemez?

---

✅ Doğru cevap: D) — Türkiye Musul meselesini savaşla değil diplomasi ve hukuk yoluyla çözmeye çalıştı; sonuç olarak 1926'da Ankara Antlaşması ile Musul'u Irak'a bıraktı. Savaş açmak barışçıl dış politika ilkesiyle bağdaşmazdı. Diğer şıkların tamamı "yurtta sulh, cihanda sulh" ilkesinin somut uygulamalarıdır.

0/5

📚 Çalışmaya Devam Et

🧭 Online Test + PDFTarih Soru Bankası 🎓 Tüm DönemlerKonu Özetleri ⚡ Hızlı TekrarTarih Hap Bilgileri ✏️ Kişisel TestKendi Testini Oluştur

🔗 Bu Konuyla İlgili Yayınlar

• → Lozan Antlaşması Maddeleri: Lehimize ve Aleyhimize Sonuçlar
• → Atatürk Dönemi Açılan Bankalar ve Ekonomik Gelişmeler KPSS
• → Misak-ı Milli Kararları Nelerdir? KPSS Konu Özeti

MŞ · Tarih Öğretmeni
İçerik KPSS, YKS ve AGS tarih konuları dikkate alınarak hazırlanmış ve düzenli olarak güncellenmektedir. Eksik gördüğünüz bir nokta varsa yorum bırakabilirsiniz.