.png)
Atatürk Dönemi Açılan Bankalar ve Ekonomik Gelişmeler KPSS
Atatürk dönemi ekonomisi devletçilik ilkesi çerçevesinde şekillendi. İzmir İktisat Kongresi ile başlayan süreçte kurulan bankalar, fabrikalar ve beş yıllık kalkınma planları KPSS'de kurum-amaç eşleştirmesi olarak her yıl sorulmaktadır. ÖSYM soru mantığıyla konuyu tam öğren.
🎯 ÖSYM'nin Bu Konuda Önemsediği Noktalar
Şubat-Mart 1923'te Lozan görüşmeleri devam ederken toplanan kongre, Türkiye'nin ekonomi politikasının temellerini attı. Özel girişimi destekleyen liberal bir ekonomi politikası benimsendi; devletçilik henüz gündemde değildi.
Osmanlı'dan kalma, köylüyü ezen bu tarım vergisi 1925'te kaldırıldı. Halkçılık ilkesinin somut uygulamasıdır. ÖSYM "kaldırılan vergi" ve "ilgili ilke" sorusunu sıklıkla sorar.
Atatürk'ün önderliğinde kurulan ilk ulusal özel bankadır. Ekonomik kalkınmayı finanse etmek ve milli tasarrufları harekete geçirmek amacıyla kuruldu. ÖSYM kuruluş yılını ve amacını sorar.
1930'da kurulan Merkez Bankası para politikasını düzenlemek, banknotları basmak ve döviz rezervlerini yönetmek amacıyla oluşturuldu. Ekonomik bağımsızlığın simgesidir. ÖSYM kuruluş yılını kesin sorar.
1929 Dünya Ekonomik Bunalımı'nın ardından liberal ekonomi politikası terk edildi; 1931'de devletçilik ilkesi resmen benimsendi. ÖSYM "neden devletçiliğe geçildi?" sorusunu sorar.
Tekstil ve dokuma sanayisini geliştirmek için kurulan devlet bankasıdır. Devletçilik ilkesinin en somut kurumsal uygulamasıdır. ÖSYM "hangi sektör için?" sorusunda doğrudan Sümerbank'ı sorar.
Sovyet modeli planlı ekonomiden ilham alarak hazırlanan bu plan 1934-1939 yıllarını kapsadı. Tekstil, madencilik, cam ve kimya sektörlerinde devlet fabrikaları kurulmasını öngördü.
Madencilik ve enerji sektörünü geliştirmek için kuruldu. Kömür, demir ve elektrik üretimine yönelik devlet yatırımlarını finanse etti. ÖSYM Sümerbank-Etibank sektör eşleştirmesini sıkça sorar.
Sümerbank (1933) → Tekstil/dokuma sektörü. Etibank (1935) → Madencilik/enerji sektörü. Bu iki bankanın sektör-kuruluş yılı eşleştirmesi ÖSYM'nin en çok sorduğu ekonomi sorusudur.
1937'de kurulan Karabük Demir-Çelik Fabrikası ağır sanayi alanında Türkiye'nin ilk büyük adımıdır. Beş yıllık kalkınma planının en önemli yatırımlarından biridir. ÖSYM kuruluş yılını sorar.
Osmanlı döneminde kurulan Ziraat Bankası Cumhuriyet'e devredildi ve tarım sektörünü desteklemeye devam etti. Bu bankanın Atatürk döneminde kurulmadığını bilmek KPSS'de önemlidir.
Atatürk devletçiliği özel mülkiyeti ve girişimi kabul eder; yalnızca özel sektörün yetersiz kaldığı alanlarda devlet devreye girer. Sosyalizm veya komünizmle özdeşleştirilmesi yanlıştır. ÖSYM bu farkı her yıl sorar.
1929 Dünya Ekonomik Bunalımı liberal ekonomi politikasını sarstı. Özel sektörün yetersizliği açıkça ortaya çıkınca Türkiye 1931'den itibaren devletçilik ilkesini benimsedi. ÖSYM bu nedenselliği sorar.
⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
📊 Atatürk Dönemi Ekonomik Kurumlar ve Gelişmeler Tablosu
| Yıl | Kurum / Gelişme | Amacı / Sektörü | İlgili İlke | KPSS Notu |
|---|---|---|---|---|
| 1923 | İzmir İktisat Kongresi | Ekonomi politikasının temeli; liberal yaklaşım | Milliyetçilik | Liberal politika — devletçilik değil |
| 1924 | Türkiye İş Bankası | Ulusal özel banka; milli tasarrufu harekete geçirme | Devletçilik | İlk ulusal özel banka |
| 1925 | Aşar Vergisinin Kaldırılması | Köylüyü ezen tarım vergisinin kaldırılması | Halkçılık | Halkçılık ilkesinin somut uygulaması |
| 1930 | Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası | Para politikası, banknot basımı, döviz yönetimi | Devletçilik | Kuruluş yılı kesin bilinmeli |
| 1931 | Devletçilik İlkesinin Benimsenmesi | 1929 Bunalımı sonrası liberal politikadan kopuş | Devletçilik | Neden devletçilik? — 1929 Bunalımı |
| 1933 | Sümerbank | Tekstil ve dokuma sanayisi | Devletçilik | Etibank ile karıştırılır — tekstil |
| 1934 | 1. Beş Yıllık Kalkınma Planı | Sanayi yatırımlarının planlanması (1934–1939) | Devletçilik | Planlı kalkınmanın ilk adımı |
| 1935 | Etibank | Madencilik ve enerji sektörü | Devletçilik | Sümerbank ile karıştırılır — madencilik |
| 1937 | Karabük Demir-Çelik Fabrikası | Ağır sanayi; demir-çelik üretimi | Devletçilik | İlk büyük ağır sanayi yatırımı |
🧪 Kendini Test Et
KPSS Tarzı Mini Test — Ekonomik Gelişmeler ve Bankalar
Soru 1 / 5İçerik KPSS, YKS ve AGS tarih konuları dikkate alınarak hazırlanmış ve düzenli olarak güncellenmektedir. Eksik gördüğünüz bir nokta varsa yorum bırakabilirsiniz.
Sizin Görüşünüz Bizim İçin Değerli!