KPSS • AGS • YKS TARİH

I. TBMM Özellikleri ve Çıkarılan Kanunlar: KPSS Konu Özeti

I. TBMM, olağanüstü dönemin ihtiyaçlarına göre şekillenmiş devrimci nitelikte bir meclistir. KPSS'de ihtilalci özellikleri, çıkardığı kanunlar ve II. TBMM'den farkları her yıl sorulmaktadır. ÖSYM'nin soru mantığıyla konuyu eksiksiz öğren.

✓ İhtilalci Özellikler ✓ Çıkarılan Kanunlar ✓ I. ve II. TBMM Farkı ✓ 5 Test Sorusu

🎯 ÖSYM'nin Bu Konuda Önemsediği Noktalar

01

Açılış Tarihi ve Yeri

23 Nisan 1920'de Ankara'da açıldı. Bu tarih aynı zamanda Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı'dır. ÖSYM açılış tarihi ve yerini doğrudan sorar; İstanbul şıkkı klasik çeldiricidir.

02

Olağanüstü Yetki — İhtilalci Meclis

I. TBMM kendisini olağanüstü yetkili ilan etmiştir. Yasama ve yürütme güçlerini bünyesinde toplamış; bu özelliğiyle ihtilalci nitelik taşır. ÖSYM bu kavramı tanım sorusu olarak sorar.

03

Yasama ve Yürütme Birliği

Kuvvetler birliği ilkesi benimsenmiştir; yasama ve yürütme tek çatı altında toplandı. Yürütme gücü bakanlar kurulu yerine meclis tarafından kullanıldı. Kuvvetler ayrılığı yoktur.

04

Meclis Hükümeti Sistemi

I. TBMM döneminde meclis hükümeti sistemi uygulandı. Bakanlar meclis tarafından tek tek seçildi; başbakan yoktu. Bu sistem II. TBMM döneminde kabine sistemine dönüştürüldü.

05

Hilafetin Meclise Devri

I. TBMM, hilafet ve saltanat haklarını üstlenerek Osmanlı hanedanının yetkilerini fiilen devre dışı bıraktı. Bu karar saltanatın kaldırılmasının (1922) öncüsü niteliğindedir.

06

Hıyanet-i Vataniye Kanunu

29 Nisan 1920'de çıkarılan bu kanunla Ankara hükümetine karşı çıkmak vatan hainliği sayıldı. İstiklal Mahkemeleri bu kanunla birlikte anlam kazandı. ÖSYM kanunun çıkarılış amacını sorar.

07

İstiklal Mahkemeleri

Savaş döneminin olağanüstü koşullarında kurulan İstiklal Mahkemeleri, iç isyanları ve ihanet suçlarını yargıladı. Hem I. TBMM hem de sonrasında aktif olmuştur. ÖSYM kuruluş amacını sorar.

08

1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye)

I. TBMM tarafından 20 Ocak 1921'de kabul edildi. Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğunu ilan eden ilk anayasadır. Kısa ve öz; olağanüstü döneme özgü bir belgedir.

09

Saltanatın Kaldırılması

1 Kasım 1922'de I. TBMM saltanatı kaldırdı. Bu karar Lozan görüşmeleri sürecinde alındı; İstanbul hükümetinin Lozan'a davet edilmesi üzerine Meclis harekete geçti.

10

Karma Yapı — Farklı Gruplar

I. TBMM homojen bir yapıya sahip değildi. Müdafaa-i Hukuk, eski İttihatçılar, din adamları ve çeşitli gruplar bir arada yer aldı. Bu çeşitlilik hem güç hem de iç çatışma kaynağı oldu.

11

Müdafaa-i Hukuk Grubu

Mustafa Kemal'in öncülük ettiği Müdafaa-i Hukuk Grubu, meclisteki en örgütlü gruptu. İkinci Grup ile yaşanan gerilim I. TBMM'nin feshedilmesinde ve II. TBMM seçimlerinde belirleyici oldu.

12

İkinci Grup — Muhalefet

I. TBMM içinde Mustafa Kemal'e muhalif olan kesim İkinci Grup adıyla örgütlendi. Kuvvetler birliğine ve meclis hükümeti sistemine itiraz etti. ÖSYM bu grubu "muhalefet" sorusuyla sorar.

13

I. TBMM'nin Sona Ermesi

Lozan görüşmelerindeki iç anlaşmazlıklar ve İkinci Grup'un muhalefeti sonucunda I. TBMM feshedildi; Nisan 1923'te yeni seçimler yapıldı. II. TBMM 11 Ağustos 1923'te açıldı.

14

I. ve II. TBMM Farkı — Özet

I. TBMM: Savaş dönemi, kuvvetler birliği, meclis hükümeti, ihtilalci. II. TBMM: Barış dönemi, Cumhuriyetin ilanı, kabine sistemi, daha homojen yapı. ÖSYM bu farkları karşılaştırmalı sorar.

⚠️ Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

❌

Sık Yapılan Hata — Cumhuriyeti I. TBMM'ye Bağlamak Cumhuriyet 29 Ekim 1923'te II. TBMM tarafından ilan edilmiştir, I. TBMM tarafından değil. I. TBMM Nisan 1923'te feshedilmiştir. ÖSYM "Cumhuriyeti ilan eden meclis hangisidir?" sorusunu doğrudan sorar; doğru cevap II. TBMM'dir.

⚡

Karıştırılan Bilgi — 1921 Anayasası ile 1924 Anayasası 1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye) I. TBMM tarafından çıkarıldı; kısa, savaş dönemi belgesidir. 1924 Anayasası ise II. TBMM tarafından hazırlandı; Cumhuriyet'in temel anayasasıdır. ÖSYM hangi anayasanın hangi dönemde çıkarıldığını sıkça sorar.

📌

ÖSYM'nin Favori Sorusu — İhtilalci Özellik Hangisi? Klasik kurgu: "Aşağıdakilerden hangisi I. TBMM'nin ihtilalci niteliğinin göstergesidir?" Şıklara kuvvetler birliği, olağanüstü yetki, İstiklal Mahkemeleri ve Hıyanet-i Vataniye Kanunu konulur. Tamamı doğrudur; ÖSYM en kapsayıcı olanı sorar. "Yasama ve yürütmenin tek elde toplanması" genellikle doğru şıktır.

✅

Püf Nokta — I. TBMM Formülü I. TBMM için şu dört kelimeyi ezberle: Olağanüstü + İhtilalci + Kuvvetler Birliği + Meclis Hükümeti. Bu dört kavramın hepsi birbiriyle bağlantılı ve hepsi ÖSYM'nin soru ürettiği noktalardır. II. TBMM ise tam tersi: Olağan + Cumhuriyet + Kuvvetler Ayrılığı + Kabine.

📊 I. TBMM: Çıkarılan Önemli Kanunlar ve I. – II. TBMM Karşılaştırması

Kanun / Karar	Tarihi	Amacı	KPSS Notu
Hıyanet-i Vataniye Kanunu	29 Nisan 1920	Ankara hükümetine karşı çıkmayı vatan hainliği saydı	İlk çıkarılan kanunlardan — amaç sorulur
Teşkilat-ı Esasiye (1921 Anayasası)	20 Ocak 1921	Egemenliğin millete ait olduğunu ilan etti	Hangi meclis, hangi yıl — kesin bilin
İstiklal Mahkemeleri Kurulması	1920	İç isyan ve ihanet davalarını yargıladı	Kuruluş amacı ve dönemi sorulur
Tekâlif-i Milliye Emirleri	Temmuz 1921	Savaş için halktan zorunlu katkı sağladı	Sakarya öncesi — hangi savaştan önce?
Saltanatın Kaldırılması	1 Kasım 1922	Osmanlı hanedanının siyasi yetkisine son verdi	I. TBMM'nin son büyük kararı

Özellik	I. TBMM (1920–1923)	II. TBMM (1923–1927)
Dönemi	Kurtuluş Savaşı dönemi	Barış ve inkılap dönemi
Niteliği	İhtilalci	Olağan
Hükümet Sistemi	Meclis hükümeti (bakanlar tek tek seçildi)	Kabine sistemi (başbakan + bakanlar)
Kuvvetler	Yasama + yürütme mecliste toplandı	Kuvvetler ayrılığına geçiş başladı
Anayasa	1921 Teşkilat-ı Esasiye	1924 Anayasası hazırlandı
Önemli Kararlar	Saltanatın kaldırılması, Lozan görüşmeleri başlangıcı	Cumhuriyetin ilanı, Hilafetin kaldırılması
Yapısı	Farklı gruplar — heterojen	Halk Fırkası ağırlıklı — daha homojen

🧪 Kendini Test Et

KPSS Tarzı Mini Test — I. TBMM

Soru 1 / 5

SORU 1

I. TBMM'nin ihtilalci niteliğinin en belirgin göstergesi aşağıdakilerden hangisidir?

---

✅ Doğru cevap: C) — I. TBMM'nin temel ihtilalci özelliği kuvvetler birliğidir; yasama ve yürütme tek elde toplandı. 1924 Anayasası ve Hilafetin kaldırılması II. TBMM dönemine aittir. Çok partili sistem ise çok sonra denenmiştir.

SORU 2

I. TBMM döneminde çıkarılan 1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye) ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

---

✅ Doğru cevap: C) — 1921 Anayasası egemenliğin millete ait olduğunu ilan eden ilk anayasal belgedir. Cumhuriyet kelimesi bu anayasada yer almaz; Cumhuriyet 1923'te II. TBMM tarafından ilan edildi. Kuvvetler ayrılığı da bu anayasada yoktur.

SORU 3

Hıyanet-i Vataniye Kanunu'nun çıkarılmasının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

---

✅ Doğru cevap: C) — Hıyanet-i Vataniye Kanunu, TBMM'ye ve Ankara hükümetine karşı çıkmayı vatan hainliği olarak tanımladı. İstiklal Mahkemeleri de bu hukuki zemine dayanarak iç isyanları yargıladı. Kanunun amacı millî hareketi korumak ve otoriteyi pekiştirmekti.

SORU 4

I. TBMM'de uygulanan meclis hükümeti sistemi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

---

✅ Doğru cevap: C) — I. TBMM'de meclis hükümeti sisteminde bakanlar meclis tarafından ayrı ayrı seçildi; başbakanlık makamı yoktu. Yürütme gücü meclisin elindeydi. Bu sistem II. TBMM döneminde kabine sistemine dönüştürüldü; Mustafa Kemal cumhurbaşkanı, İsmet İnönü başbakan oldu.

SORU 5

I. TBMM'nin feshedilerek yeni seçimlere gidilmesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

---

✅ Doğru cevap: C) — I. TBMM içindeki İkinci Grup'un muhalefeti, Lozan görüşmelerinde iç anlaşmazlıklara yol açtı. Mustafa Kemal bu durumun aşılması için meclisi feshetti ve Nisan 1923'te yeni seçimlere gidildi. II. TBMM daha homojen bir yapıyla 11 Ağustos 1923'te açıldı.

0/5

📚 Çalışmaya Devam Et

🧭 Online Test + PDFTarih Soru Bankası 🎓 Tüm DönemlerKonu Özetleri ⚡ Hızlı TekrarTarih Hap Bilgileri ✏️ Kişisel TestKendi Testini Oluştur

🔗 Bu Konuyla İlgili Yayınlar

• → Kongreler ve Genelgeler: KPSS Kronolojisi ve Kararlar
• → Kuvay-ı Milliye ve Düzenli Orduya Geçiş Nedenleri KPSS
• → Kurtuluş Savaşı Batı Cephesi Savaşları Kronolojisi KPSS

MŞ · Tarih Öğretmeni
İçerik KPSS, YKS ve AGS tarih konuları dikkate alınarak hazırlanmış ve düzenli olarak güncellenmektedir. Eksik gördüğünüz bir nokta varsa yorum bırakabilirsiniz.